فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٨٢ - مبحث سوم امت عرب

مبحث سوم: امت عرب

از جمله واژه‌هاى كليدى كه در سخنان ناسيوناليستهاى عرب به وفور ديده مى‌شود كلمه امت عرب است كه با استفاده از قداست اسلامى واژه امت و تكرار آن در قرآن، به منظور القاى مشروعيت ناسيوناليزم عرب به شنونده و خواننده آثار خود مورد بهره‌بردارى قرار مى‌دهند و در حقيقت بدين وسيله تفسيرى سياسى بر آيات مربوط به امت ارائه مى‌دهند و آن را بجاى امت اسلام به كار مى‌بندند.

در آثار متفكران عرب چون طهطاوى، شيخ حسن مرصفى، سليم بستانى، نجيب غازورى، عريسى و عمر فاخورى كه به تمايلات ناسيوناليستى شهرت دارند استفاده از واژه امت عرب فراوان آمده است. [١] در حالى كه بسيارى از متفكران سياسى مسلمان مانند كوالبى، سيدجمال، خيرالدين تونسى و اكثر مفسران قرآن، امت را به معنى ايدئولوژيك اسلامى يعنى امت اسلام بكار برده‌اند. اين نوع اختلاف نظر را در كلمات مشابهى چون وطن و ملت نيز مى‌توان مشاهده نمود.

ناسيوناليستهاى عرب با توجه به مأنوس بودن اين كلمات و بار مذهبى آنها سعى بر آن دارند كه شاخص وطن و مفهوم مليت را مرز جغرافيايى ملى و يا زبان قومى به مفهوم سياسى معاصر تفسير نمايند و متقابلاً مخالفان ناسيوناليزم آنها را به معنى ايدئولوژيك اسلامى و با شاخص عقيدتى تعبير و مورد استفاده قرار مى‌دهند.

در علم اصول كه شيوه‌هاى تفسير منطقى نصوص را بيان مى‌كند براى الفاظ، چند نوع معنى منظور گرديده كه به استناد هيچ‌كدام از آنها نمى‌توان كلماتى چون امت، ملت، قوم و وطن را در مفهوم اصطلاحى و سياسى متداول در علوم اجتماعى معاصر به كار برد.

١. معنى لغوى:

در لغت عربى امت به معنى جماعتى با مقصد واحد و قوم به مفهوم جمعيتى با رابطه نسبى واحد و ملت به معنى مردمى با مسير واحد و بالاخره وطن به مفهوم سرزمينى كه مردمى را دربر مى‌گيرد آمده است و در حقيقت همه اين الفاظ حاكى

[١] . رك: مركز مطالعات وحدت عربى، القومية العربية و الاسلام، مقاله عبدالعزيز الدورى، ص ٣٢-٣٤.