فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٤٢٣ - و - كليساهاى ارتدكسى

اهداف، اسلامى بود و روشهاى حكومتى و نهادهاى سياسى بر اساس ايده‌هاى فقهى تنظيم گرديد لذا انتظار مى‌رفت كه رابطه اقليتها با نظام اسلامى در چارچوب قرارداد ذمه تعيين گردد و مسيحيان بجاى پرداخت ماليات و عوارض عمومى به پرداخت جزيه (ماليات ويژه) مكلف مى‌شدند و اين تعهد مالى آنان را از خدمات نظامى مانند انجام نظام وظيفه معاف مى‌نمود و فعاليتهاى دينى و اقتصادى و سياسى اقليتها بر چارچوب مفاد قرارداد كنترل و نظارت مى‌شد لكن قانون اساسى با انگيزه احترام به اديان، روش عملى پيامبر (ص) را بر روشهاى حقوقى فقه ترجيح داده و اقليتها را به چشم شهروند و بخشى از آحاد ملت شمرده و به لحاظ مذهبى نيز امتيازات و آزاديهاى ويژه براى آنان منظور كرده و بدين ترتيب فرصت مناسبى براى ترميم گذشته و احياى فعاليتهاى جديد در اختيار اقليتها نهاد.

كه امروز در اقليتند چنان تنگ نموده كه مرگ را بر چنين زندگى ترجيح مى‌دهند چيزى جز نقض حقوق اقليتها نيست.

و - كليساهاى ارتدكسى

كليساى ارامنه: قوم ارمنى از هزاره دوم پيش از ميلاد مسيح در كوهستان‌هاى ارمنستان شكل گرفت. آنان از سال (٣٠ [١] م) به عنوان اولين كشورى كه آيين مسيحيت را رسميت بخشيد شناخته مى‌شوند. جمعيت مهاجر ارمنى كه در چندين مقطع در ايران سكنا گزيدند، به‌طور پراكنده در ايران زندگى مى‌كنند. اين مهاجرت‌ها پيشتر از قرن شانزدهم (م) يعنى طى جنگ عثمانى با ايران آغاز شد. ارمنى‌ها طى مهاجرت خود به مناطق جلفا و از آنجا به مركز ايران آمدند. كليساى ارمنى از ابتدا از اصول عقايد كليساى «سريانى» تبعيت مى‌كرد و يكى از فرق مونوفيزيت‌ها به شمار مى‌روند. ارامنه براى حضرت عيسى جنبه بشرى قائل نشده و گفته‌اند كه حقيقت امر صرفاً الهى است و عنصر بشرى عيسى در الوهيت وى مستهلك و محو شده است.١

اينان در ابتداى قرن پنجم (م) زبان ارمنى را به عنوان زبان نيايش جايگزين زبان

[١] . رك: رائين، اسماعيل، ايرانيان ارمنى، ص ١٠.