فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٣٦ - بررسى تطبيقى انديشهها

اين است كه آنها به طور جزمى اصولى را مسلم مى‌پندارند كه به حق مى‌تواند مورد سؤال قرار گيرد.

آثار متعلق به نظريه سياسى دراين معنا مى‌تواند كتاب پنسيكر با عنوان خود آزادسازى و كتاب هرزل به نام دولت يهود باشد. شعار اصلى كتاب پنسيكر در اين كلمات خلاصه مى‌شود: «اگر من به فكر خود نباشم، چه كسى به فكر من خواهد بود: و اگر الآن به فكر خود نباشم، پس چه وقت باشم‌؟» شعار مزبور اين كلمات را از قلم مى‌اندازد: «اگر من تنها به فكر خودم باشم چه هستم‌؟» رويه خاموش و ضمنى پنسيكر بر تفكرى كه در عبارت حذف شده مستتر است، مقدمه حساس استدلالى است كه رساله وى ارائه كرده است. اما پنسيكر اين رويه را توجيه نمى‌كند.

ما مجبوريم ميان فلسفه سياسى و كلام سياسى نيز تمايز قائل شويم. آنچه ما از كلام سياسى مى‌فهميم تعليمات سياسى است كه از وحى الهى ناشى مى‌شود. فلسفه سياسى محدود است به آنچه در دسترس ذهن بشر بى‌بهره از امداد وحى قرار دارد. در اين ميان علم سياست اصطلاحى مبهم است.

آن نوع تحقيقات درباره امور سياسى كه با الگوى علوم طبيعى هدايت مى‌شود و همچنين كارهايى كه توسط اعضاى هيأت علمى دانشكده‌هاى علم سياست انجام مى‌شود، علم سياست خوانده مى‌شود. اين تحقيقات كه مى‌توانيم آنها را دانش سياسى علمى نيز بخوانيم خود را تنها راهى مى‌دانند كه به شناخت درست از امور سياسى منتهى مى‌شود. دقيقاً همان طور كه شناخت درست از امور طبيعى وقتى آغاز مى‌شود كه مردم از تفكر بيهوده و عبث به مطالعه تجربى و آزمايشى رو كنند، معرفت اصيل از امور سياسى نيز وقتى آغاز مى‌شود كه فلسفه سياسى جاى خود را كاملاً به مطالعه علمى سياست دهد.

در پرتو آنچه گذشت اكنون مى‌توانيم روابط انواع دانش‌هاى معطوف به امور سياسى را به شكل زير در يك طيف دو سويه انتزاعى - انضمامى، بگنجانيم.

عينى - انضمامى و ذهنى - انتزاعى.

اينك بايد به تشريح چند اصطلاح زير بپردازيم: امر سياسى، فن سياست، علم سياست، نظريه سياست، مكتب سياسى، فلسفه سياسى، انديشه سياسى، فلسفه