فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٩٦ - انديشه سياسى در آثار ابنتيميه

ديگر هنگامى كه در مفاد روايات بحث مى‌كند اطاعت از والى را حق مشروع والى به شمار مى‌آورد و مى‌گويد طبق حديث نبوى (ص) مردم در هر حال موظفند حتى در صورت ظالم و فاسق بودن امير، حق اطاعت از وى را به او روا دارند.

انديشه سياسى در آثار ابن‌تيميه

در انديشه سياسى ابن تيميه، بحران مشروعيت در سياست و حكومت تنها در مورد اشخاص يا نهادهاى اعمال كننده حاكميت خلاصه نمى‌شود و مشروعيت بعد ديگرى نيز دارد كه به اطاعت مردم مربوط مى‌گردد و آن دو ممكن است متلازم نباشند. ابن تيميه در لابه‌لاى بحثهاى تئوريك خود از حاكميتى سخن به ميان مى‌آورد كه عليرغم مشروعيت آن لكن اطاعت مطلق از آن نامشروع مى‌باشد.

ابن تيميه با دو محورى دانستن مشروعيت سياسى، سه نوع حكومت و زمامدارى را مطرح و درباره هر كدام ديدگاه خود را تبيين مى‌نمايد، نخست: امامت و خلافت نبوى كه توسط امام اعظم و عادل با شروط ويژه شكل مى‌گيرد. دوم: حكومت ملوكى و سلطنتى فراگير كه با قهر و غلبه تحقق مى‌يابد و سوم: امارت و حكومتهاى محلى و منطقه‌اى كه تحت نظارت امام اعظم و يا نظام ملوكيت فراگير زمان امور مربوط به سرزمين يا گروه خاصى را بدست مى‌گيرند.

به اعتقاد ابن تيميه بحران مشروعيت سرانجام به «فتنه» منتهى مى‌شود كه معيار انتخاب در شرايط و حالات مختلف سه گانه مى‌باشد چنانكه بحران مشروعيت در اطاعت نيز با عصيان و سرپيچى در اطاعت منكرات سامان مى‌يابد.

بدين ترتيب در انديشه سياسى ابن تيميه، شش حالت ممكن در مسأله مشروعيت سياسى قابل طرح و بررسى است كه اينك به توضيح هر كدام از آنها مى‌پردازيم.

١. امامت عظمى

در ديدگاه ابن تيميه، امامت عظمى و يا خلافت نبوى در صورتى قابل تحقق است كه حاكم و زمامدار داراى چهار شرط اصلى بوده، قرشى و عادل باشد و امت پس از شور لازم با وى بيعت نموده باشد و بدون اين شرايط، امامت عظمى منعقد نمى‌گردد. ابن