فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٢٣ - مبحث دوم نگاهى به علل و عوامل خارجى مسأله

٩. آياتى كه به نرم‌خويى و مدارا و نفى خشونت با ديگران دعوت مى‌كند مانند: (وَ لَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ اَلْقَلْبِ لاَنْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ)‌ [١] و در اين آيه نرم‌خويى و تساهل و برخورد توأم با تسامح به عنوان استراتژى دعوت بيان شده است.

١٠. آياتى كه پيامبر اسلام (ص) را به خاطر داشتن خُلق عظيم، بويژه در برخورد با دشمن مى‌ستايد مانند: (وَ إِنَّكَ لَعَلىٰ خُلُقٍ عَظِيمٍ)‌ [٢] بى‌گمان يكى از ابعاد برجسته خلق عظيم پيامبر (ص) شيوه برخورد او با دشمنان بوده است.

افزون بر اين آيات، سيره عملى پيامبر (ص) بويژه در مواردى چون صلح حديبيه كه از ثبت عنوان «رسول الله» در متن سند صلحنامه چشم پوشيد و نحوه مذاكرات با اهل كتاب و مخالفان كه طبق روش معمول پيامبر (ص) همواره جاى خود را به رؤساى وفود مى‌داد و خود بر خاك مى‌نشست و از احترام به آنان فروگذار نبود مى‌توان اصل تساهل در برابر مخالفان و رعايت تسامح درباره آنان را به عنوان روش فرضى اسلام استنباط نمود.

لكن به نظر مى‌رسد طرح مسأله تسامح و تساهل در برخورد با مخالفان براى تحليل موضوع بنيادگرايى و غرب ستيزى از ديدگاه اسلام در واقع خلط دو مسأله بى‌ارتباط به يكديگر است. اگر انعطاف پذيرى در برابر مخالفان و حتى دشمنان در مواردى چون تقيه هم مجاز باشد. اين روش خود يكى از اصول بنيادين شرع است كه رعايت آن موجب عدول از بنيادگرايى نمى‌باشد.

همچنين انعطاف پذيرى و تساهل در برابر دشمن به مفهوم استفاده از روشهاى سودمند در برخوردها نه تنها با دشمن ستيزى به عنوان روش مقابله به مثل منافات ندارد بلكه خود نوعى روش در ستيز با دشمن به شمار مى‌آيد.

مبحث دوم: نگاهى به علل و عوامل خارجى مسأله

بجز بررسى مبانى اسلامى دو مقوله متقابل بنيادگرايى و تساهل مذهبى و نيز غرب

[١] . سوره آل عمران، آيه ١٥٩.

[٢] . سوره قلم، آيه ٤.