در باب نيّت مبالغه بى‌نهايت نموده‌اند، و زمام كلام را به سر حدّ اطناب رسانيده‌اند، و درين باب چيزى كه مؤيّد كلام ايشان باشد در احاديث أئمّه معصومين- صلوات اللَّه عليهم أجمعين- مذكور نيست، بلكه آنچه از كلام بلاغت انتظام اصحاب عصمت و ارباب هدايت- عليهم الصّلاة و السّلام- مستفاد مى‌شود بر كسى كه پيروى و تتبّع كلام درر فرجام آن هاديان دين قويم و صراط مستقيم مى‌كند در بيان وضو و صلوات و ساير عبادات كه تعليم شيعيان عالى مقام و پيروان عظام خود نموده‌اند آسانى و سهولت امر نيّت است و مستغنى بودن آن از بيان، زيرا كه نيّت امرى است مركوز در خاطر جميع عاقلان در حالت صدور افعال اختياريّه از ايشان، و لهذا متقدّمين فقهاى ما- رضوان اللَّه عليهم- متعرض بحث نيّت نشده‌اند، و در كتب فقهى ذكر آن نكرده بلكه جماعتى از متأخّرين فقها در آن باب خوض نموده مبالغه بى‌نهايت و غلوّى بى‌حدّ و اندازه كرده‌اند، و كلام را به جايى رسانيده كه توهّم آن مى‌شود كه نيّت مركّب بوده باشد از اجزائى متكثّره مثل، تعيين نماز، و آنكه واجب است يا سنّت است، و اداست يا قضا. و اين كلامى است بى‌مغز، و سخنى است بى‌ته كه بحسب ظاهر در لباس آمده صورتى گرفته است.

و از جهت صعوبت آنست كه اكثر مردم در وسواس افتاده‌اند و ايشان را نيّت كردن در عبادات مشكل شده است. و حال آنكه امر نيّت نيست- في الحقيقة- مگر قصد بسيط به سوى ايقاع يعنى بجا آوردن فعل معيّن از جهت علّت غائى آن فعل، و تركيب در منوى است نه در نيّت، يعنى اين امور مذكوره منوى‌اند كه نيّت بر اينها واقع مى‌شود نه آنكه نيّت مركّب است از اينها. و از تركيب منوى تركيب نيّت لازم نمى‌آيد، و نمى‌تواند بود كه اين قصد بسيط در حالت صدور افعال از هيچ عاقلى منفك شود، و لهذا بعضى از علماء ما- روّح اللَّه أرواحهم- گفته‌اند: اگر چنانچه حق- جلّ و علا- ما را مكلّف مى‌ساخت كه فعل اختيارى را به غير نيّت بجا آوريم هر آينه تكليف بما لا يطاق لازم مى‌آمد، چه بنده قادر نيست بر اينكه فعل اختيارى به غير