منهاج النجاح فی ترجمة مفتاح الفلاح - شیخ بهایی - الصفحة ٧٢ - تفسير فصول اذان

كه خداى تعالى بزرگتر از جميع اشياست، يا بزرگتر از آن است كه به وصف درآيد. و حىّ در حىّ على الصّلاة به فتح ياء، اسم فعل است به معنى اقبل، يعنى «توجّه نما به سوى فعلى كه وسيله خيرات، و متضمّن رفع درجات، و متكفّل نجات اخروى است».

و فلاح به معنى فوز و ظفر است، يعنى فيروزى يافتن بر مطلوب، پس معنى حىّ على الفلاح آنست كه: «اقبال كن به سوى آن چيزى كه موجب فوز و ظفر است به سعادت عظمى در روز جزا».

و معنى حىّ على خير العمل آنست كه: «اقبال كن و توجّه نما بر عملى كه آن افضل اعمال است» يعنى نماز پنجگانه يوميّه، چه روايت كرده است ثقة الاسلام در كتاب «كافى» بسند صحيح از معاوية بن وهب كه ثقه و جليل القدر است كه گفته:

سألت ابا عبد اللَّه ٧ عن افضل ما يتقرّب به العباد الى ربّهم، و احبّ ذلك الى اللَّه عزّ و جلّ ما هو؟ فقال: ما اعلم شيئا بعد المعرفة افضل من هذه الصّلاة

- الحديث.

يعنى «سؤال كردم حضرت امام بحق ناطق امام جعفر صادق ٧ را از افضل آنچه بندگان به وسيله آن تقرّب مى‌جويند به درگاه پروردگار خود، و دوست داشته‌ترين آن اعمال پيش جناب الهى. پس آن حضرت فرمود كه: نمى‌دانم بعد از معرفت معارف ربّانى هيچ چيز افضل از اين نماز باشد». و مراد به معرفت، اعتقاداتى است كه ايمان به سبب آن اعتقادات متحقّق مى‌شود، و ايمان عبارت از آن اعتقادات است. پس نماز بعد از ايمان افضل و بهتر از جميع افعال نفسيّه و بدنيّه باشد، و اجماع نيز برين مسأله منعقد شده است.

پس درين هنگام برين كلام اشكالى مترتّب است و اشكال آنست كه: دشوار مى‌شود جمع ميان افضليّت نماز بر بعضى از اعمال مثل حج و جهاد مثلا، و ميان آنچه مشهور شده است نقل آن از پيغمبر ٦ كه:

افضل الاعمال احمزها.

يعنى‌