مجموعه ورّام، آداب و اخلاق در اسلام ت تنبیه الخواطر - ورام بن ابی فراس - الصفحة ٤١٨ - دوستى براى خدا و پيامبر

بيرون آورده، و چشم و گوشش را باز كرده است و در درون آن دستگاه گوارشى مانند آن كه در ساير جانوران است، تنظيم كرده و در اين جانور كوچك، دستگاه‌هاى: گوارش، جذب، دفع، ماسكه و هاضمه- همچون ساير جانوران با تفاوت شكل و اندازه‌اش- قرار داده است، سپس به راهيابى او توجه كن كه چگونه خداوند او را به مواد غذائيش راهنمايى كرده و به او معرّفى نموده است. و بعد، چگونه وسيله پرواز را به او داده، و خرطوم درازى با نوك تيز به او مرحمت كرده است، چگونه سوراخهاى پوست بدن انسان را به او نشان داده تا خرطوم خود را در يكى از آنها وارد سازد، وانگهى چگونه او را نيروى فرو بردن خرطوم در بدن انسان را داده و چگونه مكيدن و اندك اندك خوردن خون را به او آموخته و چگونه خرطومش را با همه ظرافت، تو خالى آفريده تا خون رقيق در آن جريان پيدا كند تا به درون جانور برسد، و داخل ديگر اجزاء آن روان گردد، و بدان وسيله تغذيه كند.

ببين چگونه آشنا كرده است وقتى كه انسان به قصد او، دست به طرف او دراز مى‌كند، راه فرار، و ابزار لازم را به او تعليم داده است، و براى آن جانور گوشى آفريده است كه صداى آرام حركت دست را با اينكه هنوز دور است، مى‌شنود، و مكيدن را ترك مى‌كند و فرار مى‌كند، وقتى هم كه دست از حركت باز مى‌ايستد، دوباره برمى‌گردد.

و نگاه كن، كه چگونه خداوند براى آن، دو حدقه آفريده تا جاى غذاى خود را ببيند و با حجم كوچك چهره‌اش، به سمت غذا توجّه كند. و به حدقه هر جانور كوچكى دقّت كن، چون به دليل كوچكيش حدقه چشمش پلكها را نمى‌تواند حمل كند، و از طرفى پلكها باعث پاك كردن آيينه حدقه چشم از خاشاك و غبار است، خداوند براى پشه و مگس دو دست آفريده است. به مگس مى‌نگرى و مى‌بينى كه همواره چشمانش را با دستهايش پاك مى‌كند، امّا انسان و جانوران بزرگ، پلكهايى براى حدقه‌هاى چشمش آفريده شده تا يكى را روى ديگرى بگذارد، و دو طرف پلكها باريكتر است تا غبارى را كه به حدقه چشم‌