مجموعه ورّام، آداب و اخلاق در اسلام ت تنبیه الخواطر - ورام بن ابی فراس - الصفحة ٤١٩ - دوستى براى خدا و پيامبر

مى‌رسد، جمع‌آورى كرده، و آنها را به سمت مژه‌ها رد كند، و مژه‌ها را آفريده است تا چشمها را موقع حركت گرد و خاك آرام نگهدارد، تا از پشت شبكه‌هاى مژه‌ها ببيند، بطورى كه اين شبكه‌ها مانع ورود گرد و غبار بوده امّا مانع ديدن نيستند.

امّا براى پشه خداوند دو حدقه صاف بدون پلك آفريده است و كيفيّت پاك كردن آنها را با دستهايش به او ياد داده تا خوب ببيند، به سمت چراغ پرواز مى‌كند، چون چشمش ناتوان، و در جستجوى روشنايى روز است، بيچاره وقتى كه شب هنگام روشنى چراغ را مى‌بيند، گمان مى‌برد كه در شب تار است، و چراغ روزنه‌اى از شب تار به سمت جايى روشن مى‌باشد، و همين طور همواره در پى روشنايى خود را به آن طرف مى‌زند، امّا وقتى كه از چراغ رد شد و دوباره تاريكى را ديد گمان مى‌برد كه به آن روزنه نرسيده است، و درست آنجا را نشان نگرفته، بار ديگر، آن قدر برمى‌گردد تا مى‌سوزد، و شايد تو گمان كنى كه اين كار از روى نقص و جهل اوست! پس بدان كه جهل انسان بيشتر از جهل و نادانى پشه است.

بلكه اين موجود به صورت آدمى در هجومش به شهوتهاى دنيا بگونه پروانه در پروازش به سمت آتش است، زيرا درهاى شهوت از جهت ظاهرى براى آدمى جلوه مى‌كند، و او بى‌خبر از اينكه در زير اين جلوه ظاهرى سمّ كشنده، است پس همواره خود را به شهوتها مى‌زند تا آنجا كه غرق شهوت شده و گرفتار مى‌شود، و به هلاكت ابدى مى‌افتد، پس اى كاش نادانى آدمى در حد نادانى پروانه بود كه پروانه به ظاهر روشنى فريفته مى‌شود و اگر بسوزد در دم مى‌ميرد و خلاص مى‌شود، امّا آدمى براى هميشه و مدّتهاى دراز در آتش دوزخ مى‌ماند! و از اين رو پيامبر ٦ فرياد مى‌زد و مى‌گفت: همانا شما به سمت آتش مى‌شتابيد همان طورى كه پروانه مى‌شتابد و من شما را باز مى‌دارم (٢٠). اين بود شمه‌اى از عجايب خلقت خدا در كوچكترين جانوران! و همين جانور كوچك آن قدر شگفتيها دارد كه اگر اوّلين و آخرين مردم براى اطلاع از تمام آنها جمع‌