مجموعه ورّام، آداب و اخلاق در اسلام ت تنبیه الخواطر - ورام بن ابی فراس - الصفحة ١٣ - مجموعه ورام

مى‌ناميده ...»[١] اين گونه كتابها منحصر به مباحث مذهبى و يا اخلاقى نبوده بلكه در زمينه‌هاى مختلفى از قبيل علوم تجربى، علوم اجتماعى، رياضيات، ادبيات، فلسفه و مطالب ديگر نيز مجموعه‌هايى فراهم مى‌آمده، امّا گاهى مجموعه‌اى منحصرا شامل احاديث، با عنوان امالى يا اربعينيات تأليف مى‌شده است.

صاحب «الذّريعه» مى‌گويد: «استقصاء اين نوع از تصانيف براى من مقدور نيست و تنها به آن مقدار كه اطلاع دارم، از آثار علما و فضلا كه در موضوع خاصى نوشته‌اند، بسنده مى‌كنم.» با اين حال نام ٣١٣ اثر را كه عنوان «مجموعه» دارند همراه نام مؤلفين آنها، ذكر مى‌كند كه برخى از آنها بسيار مفصّل و شامل چندين مجلّد مى‌باشند كه از آن ميان مجموعات كثيره تأليف تسترى نجفى كه در ده مجلّد بزرگ فراهم آمده، قابل ذكر است. از جمله مجموعه‌هاى ياد شده در كتاب «الذّريعه» همين كتاب حاضر يعنى «مجموعه ورام» است كه در باره آن چنين آمده:

«مجموعه ورام، موسوم به «نزهة الناظر» كه به همان نام «مجموعه ورام» مشهور است. نويسنده آن شيخ سعيد أبو الحسين ورّام بن ابى فراس بن ورّام بن حمدان از نواده‌گان مالك اشتر نخعى، درگذشته به سال ٦٠٥ ه. ق است كه با عبارت (الحمد لله الاوّل بلا ابتداء) آغاز مى‌گردد و اين كتاب در سال ١٣٠٠ ه. ق در تهران، اولين بار به چاپ رسيد و پس از آن نيز سه بار چاپ و منتشر شده است.»[٢] مرحوم مجلسى در باره اين كتاب نوشته است: «كتاب «تنبيه الخاطر و نزهة الناظر» از شيخ زاهد ورّام ... است. سند اين كتاب در اجازات آمده است.»[٣] به طورى كه از بخش اوّل نام اين كتاب- تنبيه الخاطر- آشكار است، محتواى آن بيشتر در باب موعظه و نصيحت است و في الواقع مجموعه‌اى‌

[١] الذّريعه: ج ٢٠/ ٥٧.

[٢] الذريعه: ٢٠/ ٥٧.

[٣] بحار: ١٠/ ١٠.