هزار بيمار تعليم دهد، و هر شب هزار بار تكرار كند، چيزى از بيماريش را بهبود نمى‌بخشد، تا اين كه از پول بگذرد و دارو را بخرد، و طبق دستور مخلوط كند و بخورد، و تلخى آن را تحمّل كند، و به وقت هم مصرف كند و پس از پرهيز و در نظر گرفتن تمام شرايط باز هم هر كه گمان كند كه او را كفايت مى‌كند و بهبود مى‌بخشد، اظهار غرور كرده است، همين طور است حال فقيهى كه علم عبادات را به خوبى فرا گرفته و عمل نمى‌كند، و علم اخلاق پسنديده را به خوبى آموخته امّا خود صاحب آن نيست، چنين كسى مغرور است، خداوند متعال فرموده است:

«به تحقيق رستكار است آن كه خود را پاك كرد (١).» و نفرموده است: رستگار است هر كه كيفيّت تزكيه نفس را بياموزد، و در اين باره كتاب بنويسد و به ديگران تعليم دهد، و در اين هنگام است كه شيطان به او مى‌گويد: اين حرفها تو را نفريبد، درست است كه علم به دارو، بيمارى را از بين نمى‌برد، اما هدف تو تنها قرب به خدا و اجر و مزد الهى است، و علم هم كه خود، اجر و مزد الهى را در پى دارد، و اخبارى را كه در فضايل علم رسيده است بر او مى‌خواند، پس اگر بيچاره كم خرد فريفته شد، بر طبق خواست شيطان بوده و اطمينان پيدا مى‌كند، و عمل را رها مى‌كند، امّا اگر هوشيار باشد به شيطان مى‌گويد: آيا تو فضايل علم را به خاطر من مى‌آورى، و آنچه در باره عالم تبهكارى كه به علم خود عمل نمى‌كند رسيده است از خاطرم مى‌برى؟ مانند آيه مباركه: «... همانند سگى است كه اگر بر او حمله كنى زبان از دهان بيرون آورد، و اگر اعتنايش نكنى زبان از دهان بيرون آورد (٢) ...» و مانند اين آيه مباركه: «مثل آنانى كه به تورات مكلّف شده‌اند، و بعد به آن عمل نكردند، همانند خرى است كه كتابى چند حمل مى‌كند (٣).» پس كدام نكبت از تمثيل به سگ و خر بالاتر است، و پيامبر ٦ فرموده است: هر كس بر علم خود بيفزايد و بر هدايتش نيفزايد، جز دورى از خدا چيزى افزون نكرده است (٤). و مثل اين سخن پيامبر ٦: بدترين مردم عالمان بدند (٥)، و سخن مقسّم بن ابو درداء: واى- يك مرتبه- بر آن كسى كه چيزى نمى‌داند، و واى-