مجموعه ورّام، آداب و اخلاق در اسلام ت تنبیه الخواطر - ورام بن ابی فراس - الصفحة ٤٣٥ - محاسبه نفس

و ديگرى مى‌گويد: آدم منافق به اطرافش نگاه مى‌كند وقتى كه كسى را نديد، مرتكب كار خلاف مى‌شود، و تنها مراقب مردم است نه مراقب خدا، پس پناه به خدا از نادانى و غفلت كه اين پايه و اساس هر بدبختى و هر زيانكارى است، زيرا شايسته آن است كه بنده هنگامى كه قصد انجام كارى را دارد و اعضاى بدن را به تلاش وامى‌دارد از اقدام و تلاش دست نگهدارد، ببيند اگر براى خداست آن را انجام دهد و اگر براى هواى نفس است، خوددارى كند.

پيامبر ٦ فرمود: سه چيز است كه در هر كسى باشند، ايمانش كامل است:

١- در راه خدا از سرزنش‌كننده‌اى نترسد.

٢- در هيچ كارى خودنمايى نكند.

٣- هر گاه دو كار بر او عرضه شد كه يكى براى دنيا و ديگرى براى آخرت، آن كه براى آخرت است بر كار دنيا مقدم بدارد (١٩).

و فرموده آن بزرگوار است: از نشانه‌هاى درستى اسلام شخص انجام ندادن چيزى است كه بى‌فايده است! (٢٠) و نيز فرمود: خداوند بيامرزد آن مردمى را كه ديگران آنها را بيمار مى‌پندارند در صورتى كه آنها بيمار نيستند (٢١).

حسن گويد: آنها كسانى هستند كه عبادت تاب و طاقت را از ايشان گرفته است. خداوند متعال فرمايد: «و آنان كه مى‌دهند آنچه كه بايد از صدقات بدهند، و دلهايشان ترسان است (٢٢).» پيامبر ٦ فرمود: خوشا به حال كسى كه عمر طولانى كرده و عملش پسنديده است (٢٣).

حسن (٢٤) مى‌گويد: من اقوامى را مى‌شناسم و با بعضى از آنها رفاقت داشتم كه به چيزى از امور دنيا كه به آنها رو مى‌آورد، شادمان نمى‌شدند. و اگر چيزى هم از دستشان مى‌رفت ناراحت نمى‌شدند، و دنيا در چشم آنها پست‌تر از اين خاكى بود كه شما زير پايتان پايمال مى‌كنيد، اگر يكى از آنها تمام عمر خود