مجموعه ورّام، آداب و اخلاق در اسلام ت تنبیه الخواطر - ورام بن ابی فراس - الصفحة ٤٦٨ - كيفيت انديشه در آفرينش

نشانه‌هايى است كه ما را بر وجود او رهنمون است. و در قرآن مجيد دستور انديشه در باره اين نشانه‌ها رسيده است همان طورى كه مى‌فرمايد «همانا در آفرينش آسمانها و زمين و رفت و آمد شبانه‌روز نشانه‌هايى است (٢) ...» و هم چنين در مواردى از اول تا آخر قرآن مى‌فرمايد: وَ مِنْ آياتِهِ ...* پس كيفيّت انديشه را در باره پاره‌اى از آيات و نشانه‌ها يادآور مى‌شويم:

از جمله آيات الهى، همين انسانى است كه از نطفه آفريده شده است! و نزديكترين چيزها به تو، خودت مى‌باشى! و در وجود توبه مقدارى از شگفتيهاى دال بر عظمت خدا وجود دارد، كه تمام عمر جهت اطّلاع بر جزئى از دهها جزء آن كافى نيست در صورتى كه تو غافل از آنى! پس اى كسى كه از خويشتن غافل و ناآگاهى! چگونه در شناخت ديگر اشيا طمع دارى؟ در حالى كه خداى متعال در قرآن مجيد دستور داده است تا در باره خود بينديشى، و فرموده است: «و در خود شما آيا پس نمى‌بينيد (٣)؟» و ياد آور شده است كه تو از نطفه‌اى آفريده‌شده‌اى، كه خدا آن را آفريده و به اندازه مقرر داشته و بعد، راه را آسان گردانيده، سپس انسان را مى‌ميراند و وارد قبر گرداند، آنگاه وقتى كه بخواهد زنده گرداند (٤).

و نيز فرموده است: «و از نشانه‌هاى قدرتش آن كه شما را از خاك آفريد، سپس شما انسانيد كه پراكنده مى‌شويد (٥).» و باز مى‌فرمايد: «آيا شما را از آبى بى‌مقدار نيافريديم، و آن را در جايى استوار قرار داديم تا مقدرى معيّن (٦).» و فرموده است: «آيا انسان نديد كه ما او را از نطفه آفريديم پس ناگهان او دشمنى آشكارا شد (٧).» و نيز مى‌فرمايد: «ما انسان را از نطفه‌اى آميخته آفريديم تا بيازماييم (٨) ...» آنگاه يادآور است كه چگونه نطفه را خون بسته و خون بسته را گوشت و گوشت را استخوان قرار داد، و فرموده است: «ما انسان را از گل صاف آفريديم،