مجموعه ورّام، آداب و اخلاق در اسلام ت تنبیه الخواطر - ورام بن ابی فراس - الصفحة ٢٢٨ - غيبت

بندگان در نزد خدا كسى است كه اين چنين باشد.

يكى از بزرگان مى‌گويد: به ياد خدا باشيد كه ياد خدا شفابخش است، و از ياد مردم دورى كنيد كه ياد مردم درد و رنج است.

نقل كرده‌اند كه عيسى (ع)- در حالى كه حواريّون بهمراه او بودند- بر مردار سگى گذر كردند. حواريّون گفتند: چقدر اين سگ بدبو است! عيسى (ع) فرمود: چقدر دندانهايش سفيد است! گويا آنان را از غيبت آن سگ نهى كرد.

بدان كه غيبت عبارت از آن است كه برادرت را به چيزى ياد كنى كه ناراضى است، چه مربوط به كاستى در بدن، يا نسب او باشد و يا اخلاق، رفتار، و يا در دين، و دنيا، و حتّى در جامه و لباس او، امّا در مورد بدن، بگويى چشمش كم نور، يا كج بين است، يا قدّش كوتاه است، و يا سرش تاس است، يا قدش دراز، رنگش سياه، يا زرد است، و تمام آنچه كه امكان توصيف دارد و باعث ناراحتى اوست. امّا در مورد نسب، به اين ترتيب كه بگويند، پدرش نبطى (١٨)، يا هندى است و يا فاسق، يا خسيس است و يا چيزى از اين قبيل كه طرف نمى‌پسندد، هر چه باشد. امّا نقص اخلاقى به اين ترتيب كه بگويد: او بد اخلاق است، بخيل، خودخواه يا اهل جدل، يا تندخو، ناتوان، كم جرأت، يا بى‌باك است و نظير اينها. امّا نقص در رفتار كه مربوط به دين طرف باشد، مثل اين كه بگويى: دزد، دروغگو، مى‌گسار، خيانتكار، ستمگر، كاهل نماز، يا در دادن زكات سهل‌انگار است يا ركوع و سجودش را خوب انجام نمى‌دهد، از نجاسات دورى نمى‌كند، به پدر و مادرش احسان نمى‌كند، زكات را به مستحقين نمى‌دهد.

و امّا در كارهاى مربوط به دنيا، مثل اين كه بگويى، او بى‌ادب است، به مردم توهين مى‌كند، براى هيچ كسى حقى قائل نيست، تنها براى خودش حق قائل است، او پرحرف، پرخور، يا اين كه او، پرخواب است، يا بى‌وقت مى‌خوابد، در جاى نامناسب خود مى‌نشيند. امّا در مورد لباسش، بگويى: آستين گشاد، دامن دراز يا لباسش چركين است.