مجموعه ورّام، آداب و اخلاق در اسلام ت تنبیه الخواطر - ورام بن ابی فراس - الصفحة ٢٢٩ - غيبت

بعضى گفته‌اند: در امور دينى غيبت اشكال ندارد، زيرا نكوهش از چيزى است كه خداوند نكوهش كرده است بنا بر اين يادآورى گناهان او و نكوهش وى جايز است به دليل آن روايت كه براى پيامبر خدا ٦ از زنى نام بردند، روزه و نماز زياد انجام مى‌دهد، امّا همسايه‌ها را اذيّت مى‌كند، پيامبر ٦ فرمود: آن زن اهل دوزخ است. و باز در حضور آن گرامى از زنى ياد كردند كه او بخيل است.

فرمود: در اين صورت چه خير و نيكى دارد؟! (١٩) اين نظر درستى نيست، زيرا كسانى كه در نزد پيامبر از اين اشخاص نام مى‌بردند براى اين بود كه نياز به سؤال در مورد چنين اشخاص داشتند و هدف آنها نكوهش كردن نبود، و دليل بر نادرستى اين مطلب اجماع امّت است بر اين كه هر كس از ديگرى به طورى ياد كند كه او اگر بشنود، ناخوشنود شود، او غيبت كرده است، چون او داخل در تعريف غيبتى است كه رسول خدا ٦ بيان كرده است، بنا بر اين تمام اين موارد اگر راست باشد تو غيبت كرده‌اى و گنهكارى و گوشت مردار برادرت را خورده‌اى به دليل روايتى كه از پيامبر ٦ نقل كرده‌اند:

آيا مى‌دانيد كه غيبت چيست؟ عرض كردند: خدا و پيامبرش داناترند. فرمود: ياد كردن تو برادرت را به چيزى كه او نمى‌پسندد. گفتند: اگر در برادر مسلمانم آنچه مى‌گويم وجود داشت، چه مى‌فرماييد؟ فرمود: اگر آنچه گفتيد در او باشد، غيبت كرده‌ايد، و اگر نباشد تهمت زده‌ايد! (٢٠) از عايشه نقل كرده‌اند كه گفت: من در حضور پيامبر خدا ٦ بودم، به زنى گفتم: اين زن، لباسش بلند است. پيامبر ٦ فرمود: برگردان از دهنت، برگردان! و من پاره گوشتى از دهنم استفراغ كردم. (٢١) بدان كه غيبت كردن با زبان به طور قطع حرام است، زيرا بدان وسيله به ديگران كاستى برادر مسلمان را فهمانده و او را سرزنش كرده‌اى به چيزى كه نمى‌پسندد، امّا غيبت به صورت پهلو زدن و اشاره نيز مانند تصريح است، و عمل غيبت، به اين ترتيب كه با اشاره چشم و رمز و حركت و يا به هر وسيله‌اى كه‌