مجموعه ورّام، آداب و اخلاق در اسلام ت تنبیه الخواطر - ورام بن ابی فراس - الصفحة ١٨٧ - تهذيب اخلاق

تهذيب اخلاق‌

شايسته است انسان اخلاق خود را پاكيزه كند، و همچون مريضى كه بايد بدن و سلامتى خود را حفظ كند، او نيز اخلاقش را حفظ كند، و هيچ چيزى را نمى‌شود معالجه كرد، مگر با ضد آن چيز، معالجه گرمى به سردى، و سردى به گرمى، و خشكى به رطوبت و رطوبت، به خشكى است، همين طور، بيماريهاى اخلاقى؛ بيمارى نادانى را به دانش، و بيمارى بخل را با سخاوت، و بيمارى خود- خواهى را با تواضع، و بيمارى حرص را به خوددارى از خواسته‌هاى شهوانى با زحمت مى‌توان معالجه كرد، و همان طورى كه ناگزير بايد تلخى دارو و سختى پرهيز را از آنچه ميل آدمى مى‌كشد، در معالجه بيمارى بدن، تحمل كرد، هم چنين بايد تلخى مجاهده با نفس را در مورد پايدارى بر عبادت- براى معالجه بيمارى قلب- تحمل كرد، بلكه در اينجا سزاوارتر است، زيرا انسان از بيمارى بدن با مرگ خلاص مى‌شود اما بيمارى دل،- پناه به خدا- عذابى است، پس از مردن، براى هميشه ادامه دارد، و اصل تهذيب نفس عبارت از اين است كه انسان از معايب خود آگاه شود، و هر كس بصيرتش كامل باشد، عيبهايش را سبك نمى‌شمارد، و هنگامى كه معايب را شناخت، نجات و خلاصى از آنها امكان پذير مى‌شود. اما بيشتر مردم نسبت به معايب اخلاقى خود ناآگاهند با اينكه گردى را در چشم ديگران مى‌بينند، امّا يك ساق درختى را در چشم خود نمى‌بينند! پس هر كس مى‌خواهد بر عيب خود آگاه شود، بايد دوستى را بجويد كه‌