مجموعه ورّام، آداب و اخلاق در اسلام ت تنبیه الخواطر - ورام بن ابی فراس - الصفحة ٤٧٧ - كيفيت انديشه در آفرينش

چنين محبتى در دل آنها نينداخته بود، كودك ناتوانترين موجود در انجام كارها بود، سپس بنگر كه چگونه بتدريج او را قدرت، هوش، عقل و راهنمايى مى‌بخشد تا به حد بلوغ و كمال مى‌رسد، نوجوان و جوان و بعد ميان سال و سپس پير مى‌شود! به مصداق فرموده خداى تعالى: «آيا مى‌دانيد كه بر انسان روزگارى گذشته است كه چيز قابل ذكرى نبود. ما انسان را از نطفه بهم آميخته آفريديم تا بيازماييم و او را شنوا و بينا قرار داديم، و به او راه راست را نشان داديم، يا سپاسگزار است و يا ناسپاس (١٥).» بنا بر اين به لطف و بخشندگى او نگاه كن و هم چنين به قدرت و حكمتش كه اين آثار قدرت ربانيش تو را به حيرت اندازد، پس نهايت تعجب از آن كسى است كه خط زيبايى و يا تصويرى روى ديوار ببيند و بسى زيبا و نيكو شمارد و تمام همتش را صرف انديشه و تفكر روى نقاش و خطاط كند كه چگونه نقاشى كرده و خط را نوشته است! و چگونه چيره دست بوده است؟ و همواره به چشم عظمت بدانها مى‌نگرد و با خود مى‌گويد: چقدر ماهر بود و چه كار مهمى! و چقدر توانايى! امّا به اين عجايب خلقت مى‌نگرد چه در وجود خودش و چه در پيكر ديگران و غافل از سازنده و صورتگر، بدون اين كه عظمت و جلال و حكمتش او را به شگفت و حيرت اندازد!! اين بود شمه‌اى از شگفتيهاى پيكر خودت كه بررسى تمام آنها ممكن نيست و نزديكترين ميدان است براى انديشه تو و روشنترين گواه است بر عظمت آفريدگارت و تو غافل از همه اينها سرگرم شكم و شهوتى و از وجود خود چيزى نمى‌دانى جز اينكه گرسنه شدى بخورى تا سير شوى و بخوابى و شهوتت كه ايجاب كند، شهوترانى كنى و موقع خشم به مقابله با ديگران برخيزى! در صورتى كه چهارپايان در شناخت تمام اينها با تو شريكند و تنها خاصيّت انسان كه ديگر حيوانات از آن محرومند شناخت خدا از روى انديشه و نگرش به ملكوت آسمانها و زمين و شگفتيهاى آفاق و انفس است، زيرا بنده خدا بدان وسيله در رديف فرشتگان مقرّب قرار گرفته و در زمره پيامبران و صديقان مقرب درگاه پروردگار