مجموعه ورّام، آداب و اخلاق در اسلام ت تنبیه الخواطر - ورام بن ابی فراس - الصفحة ٤٤٤ - محاسبه نفس

باشد و براى پس از مرگ عمل كند، و احمق كسى است كه پيرو هواى نفس خود باشد، و از خدا مزد بخواهد (٣٣)! واى بر تو اى نفس! سزاوار نيست كه زندگى دنيا تو را بفريبد، و نبايد نسبت به خداى خود مغرور باشى. توجه كن! كه كار تو براى ديگرى اهميّت ندارد، اوقاتت را بيهوده تلف نكن، نفسها قابل شمارش است، هر گاه دمى را پشت سر گذارى، بخشى از زندگى تو رفته است، پس تندرستى را پيش از بيمارى و آسودگى را پيش از گرفتارى، و ثروت را پيش از تنگدستى و جوانى را پيش از پيرى و زندگى را قبل از فرا رسيدن مرگ غنيمت شمار، و براى آخرت به اندازه‌اى كه آنجا مى‌مانى آماده شو! اى نفس چگونه براى زمستان به اندازه تمام مدّت زمستان آماده مى‌شوى، و غذا، لباس، هيزم و تمام وسايل لازم را جمع مى‌كنى، و در باره آن به فضل و كرم خدا توكّل نمى‌كنى تا خدا سرما را بدون لباس و پالتو، و بدون هيزم، و امثال اينها از تو دفع كند، زيرا كه او بر تمام اينها قادر است، اى نفس! آيا تو گمان مى‌برى كه سرماى زمهرير جهنّم كمتر و مدّتش از سرماى زمستان كوتاهتر است؟ آيا گمان مى‌كنى كه بنده بدون تلاش و كوشش از زمهرير جهنّم خلاص مى‌شود؟ هيهات! همان طورى كه سرماى زمستان جز با لباس و آتش و ساير وسايل دفع نمى‌شود، همچنين گرماى آتش جهنّم و سرماى زمهرير جز در حصار توحيد و حفر خندق طاعات قابل دفع نيست، و كرم خدا تنها در اين است كه راه به دست آوردن امكانات و فراهم آمدن وسايل را به تو بشناساند، همان طورى كه در مورد دفع سرماى زمستان كرم خدا آن است كه آتش را آفريده و تو را به تهيه كردن آن از ميان آهن و سنگ راهنمايى كرده تا بتوانى بدان وسيله سرماى زمستان را از خود دفع كنى! و همان طورى كه خريد هيزم و لباس از جمله چيزهايى است كه كمك مى‌گيرى، در صورتى كه آفريدگارت هيچ نيازى بدان ندارد، و تو براى خودت آنها را مى‌خرى، چون خداوند آن را وسيله‌اى براى آسايش تو آفريده، همچنين از طاعت تو نيز خداوند بى‌نياز است، و تنها راهى براى نجات‌