مجموعه ورّام، آداب و اخلاق در اسلام ت تنبیه الخواطر - ورام بن ابی فراس - الصفحة ٤٧٥ - كيفيت انديشه در آفرينش

ابهام روى تمام انگشتان بچرخد! و اگر اوّلين و آخرين جمع شوند، تا با دقّت نظر به گونه ديگرى- جز آن گونه كه خداوند انگشت ابهام را از چهار انگشت ديگر با فاصله و درازا، و ترتيب قرار گرفتن- قرار دهند، نمى‌توانند، چون با اين ترتيب است كه دست مى‌تواند، باز و بسته شود و چيزى را بگيرد و بدهد، وقتى كه انسان انگشتها را باز مى‌كند مانند يك طبقى آماده براى گذاشتن چيزى است، و اگر انگشتها را جمع كند، وسيله‌اى براى زدن است، وقتى كه بهم مى‌بندد داخل آنها پر و شكننده است، و هنگامى كه دست را باز و انگشتها را بهم متصل كند، وسيله‌اى براى پاك كردن و زدودن است.

وانگهى، ناخنها را بر سر انگشتها آفريده است تا هم زينتى براى بند انگشتان بوده و هم پشتوانه‌اى باشد تا مبادا انگشت بريده شود، و چيزهاى باريكى را كه نوك انگشت نمى‌تواند بگيرد، با ناخن بگيرد، و موقع لزوم بدنش را بخارد، پس ناخنى كه پست‌ترين عضو بدن است، اگر انسان فاقد آن بود، و به عنوان مثال بدنش مى‌خاريد، ناتوانترين موجود بود، و هيچ كس بجاى او بدنش را نمى‌خاريد، آنگاه خداوند چنين توانى به دست داده است كه جاى خاريدن را مى‌داند و بدان جا كشيده مى‌شود، حتّى در حال خواب، و غفلت، بدون اينكه فكر كند و به دنبالش بگردد! و اگر از ديگرى بخواهد اين كار را بكند او جاى خاريدن را نمى‌فهمد، مگر پس از زحمت زيادى! همه اينها را از نطفه آفريده موقعى كه در داخل رحم و در سه موضع (١٣) تاريك بسر مى‌برده است و اگر مانع و حجابى نبود و بدقّت مورد توجه قرار مى‌گرفت بخوبى ديده مى‌شد كه چگونه خطوط و شكل و تصوير در مراحل مختلف از نطفه تا جنين، به وجود مى‌آيد بدون اينكه نقاش و صورتگر را ببينيم! آيا نقاشى را ديده‌اى كه بدون تماس با كار خود آن را نقّاشى كند؟ پس اين خود دليل بر قدرت و توانايى اوست كه همه چيز را بدون تماس به وجود آورده است، زيرا آن كه قدرتش از غير است كارى را جز با تماس نمى‌تواند انجام دهد و يا در تماس‌