مجموعه ورّام، آداب و اخلاق در اسلام ت تنبیه الخواطر - ورام بن ابی فراس - الصفحة ٤٨١ - كيفيت انديشه در آفرينش

بى‌خبر است، زمين، درياها، هوا و هر جسمى جز آسمانها، نسبت به آسمانها همچون قطره‌اى در دريا و يا هنوز كوچكتر است! سپس دقّت كن كه خداوند چگونه سازمان آسمانها و ستارگان را در قرآن مجيد مهم و عظيم شمرده است، هيچ سوره‌اى نيست مگر اين كه در چند مورد در- باره عظمت آنها سخن گفته (٢١) و چه سوگندها كه در قرآن مجيد بدانها خورده است مانند آيه مباركه: «سوگند به آسمانى كه صاحب برجها است» (٢٢) و «سوگند به آسمان و طارق آن تو نمى‌دانى طارق چيست» (٢٣) و «قسم به آسمان كه در آن راههاى بسيار است (٢٤)»، «به آسمان بلند و آن كه اين كاخ را برافراشت (٢٥)»، «قسم به آفتاب و تابش آن، قسم به ماه كه در پى آفتاب است (٢٦).» و مانند آيه: «قسم مى‌خورم به ستارگان بازگردنده، كه به گردش در آمده و در جا رخ پنهان كنند (٢٧)»، و آيه: «قسم به ستاره (نبوّت) آنگاه كه از آسمان فرود آيد (٢٨)»، «سوگند به مواقع نزول ستارگان، و اگر بدانيد اين قسم سوگند بزرگى است (٢٩).» قبلا دانستى كه عجايب موجود در نطفه پليد انسانى آن چنان است كه اوّلين و آخرين از درك آن ناتوان است، با اين همه خداوند به آن سوگند ياد نكرده است. پس در باره چيزهايى كه خداوند سوگند ياد كرده است چه فكر مى‌كنى! و خداوند آن كسانى را كه در باره آن مى‌انديشند ستوده و فرموده است: «و در باره آفرينش آسمانها و زمين مى‌انديشند (٣٠)».

پيامبر خدا ٦ فرمود: واى بر كسى كه اين آيه را بخواند و بعد دست به سبيلش بكشد (٣١)! يعنى: از كنار آن بدون فكر بگذرد! و افراد بى‌تفاوت و اعراض‌كننده را نكوهش فرموده است: «آسمان را سقفى محفوظ و طاقى استوار آفريديم، و اين كافران غافل از مشاهده آيات، اعراض مى‌كنند (٣٢).» پس چه نسبتى ميان زمين و درياها با آسمان است، زمين و دريا