مجموعه ورّام، آداب و اخلاق در اسلام ت تنبیه الخواطر - ورام بن ابی فراس - الصفحة ٤٨٢ - كيفيت انديشه در آفرينش

زود به زود تغيير پذيرند، امّا آسمانها محكم و سختند و تغيير ناپذير، خداى متعالى فرموده است: «آسمان را سقفى محفوظ و طاقى استوار قرار داديم (٣٣)» و مى‌فرمايد:

«و بالاى سر شما هفت طبقه استوار برافراشتيم (٣٤)»، و فرموده است: «آيا شما در خلقت سخت‌تريد يا آسمانى كه برافراشته است؟ بلند گردانيد سقف آن را و استوار ساخت (٣٥)» پس به ملكوت نگاه كن، و نگاه كردن آن نيست كه چشم به طرف آسمان بدوزى و رنگ آبى آسمان و روشنى ستاره‌ها و پراكندگى آنها را ببينى، زيرا چهارپايان در اين نگاه با تو شريكند، و اگر مقصود از نگرش اين بود، پس ابراهيم (ع) را چرا خداوند متعال توصيف كرده و فرموده است: «و اين چنين نشان داديم به ابراهيم ملكوت آسمانها را (٣٦) ...» پس اى خردمند، بيشتر دقّت كن و بينديش، و به آسمانها، ستاره‌ها، گردش ستارگان، طلوع و غروبشان، و به خورشيد و ماه و اختلاف مشرق و مغربشان و حركت مداوم بى‌وقفه، و بدون تغيير مسيرشان، نگاه كن، تمام اين كرات در منزلگاههاى منظّم و با حساب معيّن بدون كم و زياد در حركتند تا وقتى كه خداوند آنها را چون پيچيدن طومار نامه‌ها درهم بپيچد، سپس به گردش خورشيد در مدار خود توجّه كن. وانگهى در هر روز، آن طلوع و غروب دارد، منزّه است آن خدايى كه آن را آفريده و رام كرده است! اگر طلوع و غروب خورشيد نبود، شب و روزى در كار نبود، و اوقات شناخته نمى‌شد، و هميشه يا تاريكى و يا روشنايى همه جا را فراگرفته بود، و هنگام كار از وقت آسايش تشخيص داده نمى‌شد، پس بنگر كه چگونه شب را براى آسايش و روز را براى زندگى تعيين كرده است، و به فرو رفتن شب در روز و روز در شب، و پيدايش زيادى و كاستى به ترتيب مخصوصى بر شبانه روز، دقت كن! كه هر چه بيشتر انديشه كنى، به شناخت آفريدگار بيشتر دست يابى و هر گاه به شناخت شگفتيهاى آفرينش آفريدگار بيشتر توفيق پيدا كنى، معرفت تو نسبت به خداوند بيشتر خواهد شد و همان طورى كه يك دانشمند را با شناخت مقام علمى او بيشتر بزرگ مى‌دارى، و