مجموعه ورّام، آداب و اخلاق در اسلام ت تنبیه الخواطر - ورام بن ابی فراس - الصفحة ٢٨٨ - حقيقت و ماهيت دنيا براى انسان

دسته دوم، آنچه كه بهره آنى دارد و در آخرت هيچ نتيجه و فايده‌اى ندارد، مانند لذت‌جويى از تمام گناهان و استفاده از مباحات زايدى كه در زمره رفاه و بيهوده‌كاريهاست مانند برخوردارى از اموال فراوان: زر و سيم، اسبان برجسته، چهارپايان (١)، كشتزار، خدمتگزاران مرد و زن، خانه‌ها و كاخها، جامه‌هاى لطيف و غذاهاى لذيذ، بهره‌مندى انسان از تمام اينها، دنياى نكوهيده است، پس هر گاه كسى اين وسايل را به قصد رفاه و كامجويى در اختيار بگيرد، از اهل دنيا و شيفتگان به دنيا و خوشيهاى آن است، با اين تفاوت كه علاقه به دنيا گاهى باعث عذاب اخروى و غضب خدا نسبت به انسان است كه همان حرام است. و نوع ديگر از علاقه به دنيا آن چيزى است كه ميان بنده خدا و مقامات عاليه فاصله مى‌شود و باعث طولانى شدن حساب در روز قيامت مى‌گردد كه آن را حلال مى‌نامند، و آدم با بصيرت و آگاه مى‌داند كه در عرصه قيامت، به خاطر حسابرسى، ايستادن به مدت زياد، خود نيز عذاب است، و هر كس در حسابش خدشه و نقص پيدا شود، در عذاب مى‌افتد زيرا پيامبر خدا ٦ فرمود:

حلال دنيا حساب دارد، و حرامش باعث كيفر و مجازات است (٢). زيرا اگر هيچ عذابى جز حساب روز جزا نبود، از دست دادن درجات عالى بهشتى، و حسرت از دست دادن آنها به خاطر لذتهاى ناچيز، پست و ناپايدار دنيوى، خود نوعى عذاب بود، و اكنون تو حالت خود را در دنيا بسنج! اگر به امثال خود، مى‌نگرى، كه پيش از تو خوشبختيهاى دنيا را داشته‌اند، چگونه در دل حسرتها مى‌برى در صورتى كه مى‌دانى تمام آنها خوشبختيهاى گذراى ناپايدار و آميخته به گرفتاريها و تيرگيها بوده‌اند پس چه حالى خواهى داشت در مورد از دست دادن خوشبختيهايى كه عظمت آنها وصف ناپذير و ابدى است. بنا بر اين، تمام كسانى كه از وسايل رفاه دنيوى برخوردارند و هدف اخروى از آنها ندارند، از بهره اخروى آنها برخوردار نمى‌شوند.

دسته سوّم، امورى كه انسان ناگزير از آن است، و مربوط به خوردن،