جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٣٩٧ - غزل ٥٣٣ اى كه دايم به خويش مغرورى!
|
اهل كامِ آرزو را سوى رندان راه نيست |
رهروى بايد جهان سوزى، نه خامى بىغمى |
|
|
آدمى، در عالم خاكى، نمىآيد به دست |
عالمى از نو ببايد ساخت، وز نو آدمى[١] |
|
|
بگذر از ننگ ونام خود، حافظ! |
ساغرِ مِىْ طلب، كه مخمورى |
|
اى خواجه! عاشق آن است كه در قدم اوّل از ننگ ورسوا شدن ونامورى وخويشتن پرستى بگذرد، سپس طلب ديدار حضرت دوست را بنمايد. تو هنوز هشيارى، ساغرِ مِىْ از او بخواه، تا با توجّه ويادش بتوانى از همه مشكلات عالم طبيعت وتعلّقات وتوجّهاتت كناره گيرى وجز به او نيانديشى، بخواهد بگويد:
٣٦٩٢
«إلهى! فَاجْعَلْنا مِنَ الَّذينَ تَوَشَّحَتْ [تَرسَّخَتْ] أشْجارُ الشَّوْقِ إلَيْكَ فى حَدآئِقِ صُدُورِهِمْ، وَأخَذَتْ لَوْعةُ مَحَبَّتِكَ بِمَجامِعِ قُلُوبِهِمْ؛ فَهُمْ إلى أوْكارِ الأفْكارِ [الأذْكار] يَأْوُونَ، وَفى رِياضِ القُرْبِ وَالمُكاشَفَةِ يَرْتَعُونَ، وَمِنْ حِياضِ المَحَبَّةِ بِكَأْسِ المُلاطَفَةِ يَكْرَعُونَ، وَشَرايِعَ المُصافاةِ يَرِدُونَ.»
[٢]: (معبودا! پس ما را از آنانى قرار ده كه نهالهاى شوق به تو در باغ دلشان سبز وخرّم [يا: پايدار] گشته، وسوز محبّتت شراشر قلب ايشان را فرا گرفته، پس به آشيانههاى افكار [يا: اذكار] پناه برده، ودر باغستانهاى قرب ومكاشفه بهرهمند گشته، وبا جام مهربانى ونوازش از حوضهاى محبّت نوشيده، ودر جويهاى دوستى ويكرنگى وارد مى شوند.) در جايى مى گويد:
|
حاليا، مصلحتِ وقت در آن مى بينم |
كه كِشم رَخْت به ميخانه وخوش بنشينم |
|
|
جز صراحىّ وكتابم نبود يار ونديم |
تا حريفانِ دغا را به جهان كم بينم |
|
|
بس كه در خرقه سالوس زدم لافِ صلاح |
شرمسار رُخِ ساقىّ ومِىِ رنگينم |
|
|
جامِ مِىْ گيرم واز اهل ريا دور شوم |
يعنى از اهل جهان، پاكدلى بگزينم |
|
|
سر به آزادگى از خلق برآرم چون سرو |
گر دهد دست كه دامن زجهان برچينم[٣] |
|
[١] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٥٧٧، ص ٤١٤.
[٢] - بحارالانوار، ج ٩٤، ص ١٥٠.
[٣] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٤٦١، ص ٣٣٦.