جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٢٢ - غزل ٤٨٢ مرغ دلم طايرى است، قدسى عرش آشيان

خواجه مى خواهد در اين غزل به مقام ومنزلت انسانيّت اشاره بفرمايد وبگويد:

بدن عنصرى، زندان وقفسى است براى مرغ جان كه با مجاهدات وبندگى خالصانه مى‌توان او را به جايگاه قُدس وقرب وانس با جانان ومنزلگاه حقيقى‌اش پرواز داد.

مى‌گويد:

عالم خيالى واعتبارى مرا، جانى است كه از عالمِ‌ «وَ عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ كُلَّها»[١]: (وهمه نامهاى خود را به آدم آموخت.) وهمچنين: «وَ نَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي»[٢]: (واز روح خويش در او دميدم.) ونيز «ثُمَّ أَنْشَأْناهُ خَلْقاً آخَرَ»[٣]: (سپس او را به گونه ديگرى پديد آورديم.) مى‌باشد، واگرچه زمانى در قفس خاكى تن آشيان گرفته، در نهايت به عالم قدس رجوع خواهد كرد، كه: «إِنَّا لِلَّهِ، وَ إِنَّا إِلَيْهِ راجِعُونَ»[٤]: (همانا ما از آن خداييم وبه سوى او باز مى گرديم.) ونيز: «يا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ! ارْجِعِي إِلى‌ رَبِّكِ راضِيَةً مَرْضِيَّةً، فَادْخُلِي فِي عِبادِي، وَ ادْخُلِي جَنَّتِي»[٥]: (اى نفس مطمئن وروان آسوده، به سوى پروردگارت بازگشت نما، در حالى كه هم تو از او خشنودى وهم او از تو خرسند است،.

[١] - بقره: ٣١.

[٢] - حجر: ٢٩.

[٣] - مؤمنون: ١٤.

[٤] - بقره: ١٥٦.

[٥] - فجر: ٣٠- ٢٧