جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ

سروده اى از مرحوم استاد آية الله العظمى حاج آقا روح الله خمينى(رضوان الله تعالى عليه)

سروده اى از مرحوم استاد علامه طباطبائى(رضوان الله تعالى عليه)

مقدمه آثار گريستن در سير الى الله از نظر خواجه

غزل 481 ما سرخوشيم وباده ما در پياله كن

غزل 482 مرغ دلم طايرى است، قدسى عرش آشيان

غزل 483 منم كه شهره شهرم به عشق ورزيدن

غزل 484 مىسوزم از فراقت، رو از جفا بگردان

غزل 485 بفكن بر صف رندان، نظرى بهتر از اين

غزل 486 يارب! آن آهوى مشكين! به ختن بازرسان

غزل 487 خوشتر از فكر مى وجام، چه خواهدبودن؟

غزل 488 دلبر جانان من، برد دل وجان من

غزل 489 نكته دلكش بگويم، خال آن مه رو ببين

غزل 490 اى لبت، آب حيات واى قدت، سرو چمن!

غزل 491 اى آفتاب، آينه دار جمال تو

غزل 492 اى پيك راستان! خبر سرو ما بگو

غزل 493 اى خون بهاى نافه چين، خاك راه تو

غزل 494 اى قباى پادشاهى، راست بر بالاى تو

غزل 495 به جان پير خرابات وحق صحبت او

غزل 496 تاب بنفشه مى دهد، طره مشكساى تو

غزل 497 خط عذار يار، كه بگرفت ماه از او

غزل 498 گفتا برون شدى، به تماشاى ماه نو

غزل 499 گلبن عيش مى دمد، ساقى گلعذار كو؟

غزل 500 مرا چشمى است خون افشان، ز چشم آن كمان ابرو

غزل 501 مزرع سبز فلك ديدم وداس مه نو

غزل 502 اى در چمن خوبى، رويت چو گل خود رو

غزل 503 مطرب خوش نوا! بگو، تازه به تازه نو به نو

غزل 504 از خون دل نوشتم، نزديك يار نامه

غزل 505 از من جدا مشو، كه توام نور ديدهاى

غزل 506 اى از فروغ رويت، روشن چراغ ديده

غزل 507 اى كه با سلسله زلف دراز آمدهاى!

غزل 508 چراغ روى تو را، شمع گشت پروانه

غزل 509 خنك نسيم معنبر، شمامه دلخواه

غزل 510 دامن كشان همى شد در شرب زر كشيده

غزل 511 در سراى مغان رفته بود وآب زده

غزل 512 دوش رفتم به در ميكده خواب آلوده

غزل 513 سحرگاهان، كه مخمور شبانه

غزل 514 عيد است وموسم گل، ساقى! بيار باده

غزل 515 عيشم مدام است، از لعل دلخواه

غزل 516 گر تيغ بارد، در كوى آن ماه

غزل 517 ناگهان پرده برانداختهاى، يعنى چه؟

غزل 518 نصيب من چو خرابات كرده است اله

غزل 519 وصال او زعمر جاودان به

غزل 520 آن غاليه خط، گر سوى ما نامه نوشتى

غزل 521 أتت روآئح رند الحمى وزاد غرامى

غزل 522 اكنون كه زگل، باز چمن شد چو بهشتى

غزل 523 اى باد! نسيم يار دارى

غزل 524 اى بىخبر! بكوش كه صاحب خبر شوى

غزل 525 اى پادشه خوبان! داد از غم تنهايى

غزل 526 اى در رخ تو پيدا، انوار پادشاهى

غزل 527 اى دل! آن به كه خراب از مى گلگون باشى

غزل 528 اى دل! به كوى عشق گذارى نمى كنى

غزل 529 اى دل! گر از آن چاه زنخدان بدر آيى

غزل 530 اى روضه بهشت، زكويت حكايتى

غزل 531 اى زشرم عارضت، گل كرده خوى!

غزل 532 اى كه بر ماه از خطت، مشكين نقاب انداختى!

غزل 533 اى كه دايم به خويش مغرورى!

غزل 534 اى كه در كشتن ما، هيچ مدارا نكنى!

غزل 535 اى كه در كوى خرابات، مقامى دارى!

غزل 536 اى كه مهجورى عشاق، روا مى دارى!

غزل 537 اين خرقه كه من دارم، در رهن شراب اولى

غزل 538 با مدعى مگوييد، اسرار عشق و مستى

غزل 539 به جان او، كه گرم دسترس به جان بودى

غزل 540 به چشم كردهام ابروى ماه سيمايى

جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٢١٦ - غزل ٥١٠ دامن كشان همى شد در شرب زر كشيده

عيشم مدام است، از لعل دلخواه‌		كارم به كام است، الحمدُللَّه‌

اى بخت سركش! تنگش به بركش‌		گه جام زَرْكش، گه لعل دلخواه‌[١]

ولى افسوس! كه هنوز سيرش مشاهده ننموده، به فراقش مبتلا گشتم؛ ناچار مى‌گويم:

جانا! چه گويم شرح فراقت‌		چشمىّ وصد نَمْ، جانىّ وصد آه‌

كافر مبيناد، اين غم كه ديده است‌		از قامتت سرو، از عارضت ماه‌

رو بر نتابم، از راه خدمت‌		سر بر ندارم، از خاك درگاه‌

از صبرِ عاشق، خوشتر نباشد		صبر از خدا خواه، صبر از خدا خواه‌[٢]

هنگامى كه به او نظر مى كردم در دل به خويش مى گفتم:

آن لعل دلكشش بين، وآن خنده پر آشوب‌		آه رفتن خوشش بين، وآن كام آرميده‌

ببين معشوق با لعل لب وبا خنده پرآشوب، وچابك رفتن وخراميدن، ودر همه صفات وكمالات به كام خويش بودنش چگونه غوغا نموده ومرا به خويش فريفته ساخته واز توجّه به جمال مظاهرش باز داشته كه مى گويم:

اى گُل! تو كجا وروى زيباش؟		او مشك وتو خار باردارى‌

ريحان! تو كجا وخطّ سبزش؟		او تازه وتو غبار دارى‌

نرگس! تو كجا وچشم مستش‌		او سرخوش وتو خمار دارى‌

اى سرو! تو با قد بلندش‌		در باغ چه اعتبار دارى؟[٣]

خلاصه، ابيات گذشته با تعبيرات ظاهرى وصفات معشوقه‌هاى مجازى، در مقام معرّفى حضرت محبوب به صفات وكمالاتى است كه تنها او را سزد، و در ابيات آتيه خواجه در مقام گله از روزگار فراق وتمنّاى ديدار دوباره برآمده، مى‌گويد:

[١] ( ١، ٢) ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٥١٥، ص ٣٧٠.

[٢] ( ١، ٢) ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٥١٥، ص ٣٧٠.

[٣] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٥٢٣، ص ٣٧٦.