جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٣٨٨ - غزل ٥٣٢ اى كه بر ماه از خطت، مشكين نقاب انداختى!

وممكن است منظور خواجه از «نقش خود» در مصرع دوّم، نقش انسان باشد كه در نطفه انداخته وبه صورت مُلكى نمايش دارد؛ كه: «هَلْ أَتى‌ عَلَى الْإِنْسانِ حِينٌ مِنَ الدَّهْرِ لَمْ يَكُنْ شَيْئاً مَذْكُوراً، إِنَّا خَلَقْنَا الْإِنْسانَ مِنْ نُطْفَةٍ أَمْشاجٍ نَبْتَلِيهِ، فَجَعَلْناهُ سَمِيعاً بَصِيراً»[٢]: (آيا زمانى از روزگار بر انسان سپرى گشته كه چيزى قابل ذكر نبود. براستى كه ما انسان را از نطفه اى آميخته، در حالى كه او را [از حالى به حال ديگر انتقال داده و] گرفتار مى نموديم، آفريديم، پس او را شنوا وبينا گردانيديم.) ومراد از «آب»، آب ورنگ عارض صورت ملكوتى او باشد؛ كه:

«وَ عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ كُلَّها»[٣]: (وهمه نامها و كمالات خود را به آدم آموخت.) ونيز: «وَ نَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي»[٤]: (واز روح خويش در او دميدم.) وهمچنين: «ثُمَّ أَنْشَأْناهُ خَلْقاً آخَرَ»[٥]: (سپس او را به آفرينش ديگرى پديد آورديم.).

معشوقا! به حسن وجمال خويش بناز، كه گوى خوبى را از خوبان عالم ربودى وهمه صاحبان جمال وخوبان در پيشگاهت سر تعظيم فرود آورده وخاضعند؛ كه:

٣٥٤٨

«يامَنْ ... خَضَعَتْ لَهُ الرِّقابُ، وَذَلَّتْ لَهُ الأعْناقُ!»

[٦]: (اى خدايى كه ... گردنها براى او خاضع وفروتن.

[١] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٤٧٠، ص ٣٤٢.

[٢] - انسان: ٢- ١.

[٣] - بقره: ٣١.

[٤] - حجر: ٢٩.

[٥] - مؤمنون: ١٤.

[٦] - اقبال الاعمال، ص ٦٣٨.