جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٣٣٩ - غزل ٤٢ روزگارى است كه سوداى بتان دين من است

و در جاى ديگر مى گويد:

معشوقا! دانسته‌ام ديده جان است كه مى تواند به مشاهده جمالت نايلم گرداند، نه ديده ظاهر و جهان نگر؛ كه:

٣١١

«رَأَتْهُ القُلُوبُ بِحَقآئِقِ الإيمانِ.»

[٢]: (دلها، با ايمانهاى حقيقى او را مى بينند.) بخواهد بگويد: ديده جانم را بينا گردان تا به ديده تو، تو را ببينم، به گفته خواجه در جايى:

آرى، ديده ظاهر بجز جهان مادّى چيز ديگرى را نمى تواند ببيند، تنها ديده جان و حقيقت انسان مجرّد است كه مى تواند مجرّد را ببيند، و او را به او بشناسد كه:

٣١٢

«بِكَ عَرَفْتُكَ، وَأنْتَ دَلَلْتَنى عَلَيْكَ وَدَعَوْتَنى إلَيْكَ، وَلَوْلا أنْتَ لَمْ أدْرِ ما أنْتَ.»

[٤]: (به تو، تو را شناختم، و تو بودى كه مرا به خود راهنما شده و به سويت خواندى، و اگر تو نبودى پى نمى بردم كه تو چيستى.)

دلبرا! من اگر توصيفت مى كنم و سخن از تو مى گويم، عشقت اين گونه‌ام به.

[١] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٥٦٠، ص ٤٠١.

[٢] - اصول كافى، ج ١، ص ٩٧، از روايت ٥.

[٣] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٣٤٧، ص ٢٦٣.

[٤] - اقبال الاعمال، ص ٦٧.