جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٤٢٠ - غزل ٥١ خلوت گزيده را، به تماشا چه حاجت است

معشوقم را در كنار از خود و مظاهر مى طلبيدم، و حال چون دانستم كه حضرتش را به مشاهده ملكوت خود و مظاهر مى توان يافت، «به دريا چه حاجت است؟» به گفته خواجه در جايى:

و ممكن است بخواهد بگويد: عمرى از طريق استدلال مى خواستم به محبوبم راه يابم، بر من روشن شد كه غنّى على الاطلاق را با فقير على الاطلاق نمى توان شناخت. با خود گفتم: بكوش تا از طريق بندگى به او راه يابى و چون ديدار حاصل شد چه حاجت به پى بردن به او از راه استدلال؟ كه:

٣٩٦

«إلهى! كَيْفَ يُسْتَدَلُّ عَلَيْكَ بِما هُوَ فى وُجُودِهِ مُفْتَقِرٌ إلَيْكَ؟ أيَكُونُ لِغَيْرِكَ مِنَ الظُّهُورِ ما لَيْسَ لَكَ حَتّى‌ يَكُونَ هُوَ المُظْهِرَ لَكَ؟!»

[٢]: (معبودا! ... چگونه با چيزى كه در وجودش نيازمند به توست مى توان بر تو راه جست؟! آيا براى غير تو آنچنان ظهورى است كه براى تو نباشد تا آن آشكار كننده و مُظهِر تو باشد؟!)؛ لذا مى گويد:

اى كسانى كه سالها مى خواستيد معشوق مرا از راه استدلال به من نشان دهيد! حضرتش را به ملكوت و اسماء و صفات او مى توان مشاهده نمود، نه با مظاهرى كه فقير محضند و نه تنها به او نزديكم نمى كنند كه از ديدارش دورم مى نمايند؛ كه:

٣٩٧

«مَتى‌ غِبْتَ حَتّى‌ تَحْتاجَ إلى‌ دَليلٍ يَدُلُّ عَلَيْكَ؟! وَمَتى‌ بَعُدْتَ حَتّى‌ تَكُونَ الاثارُ هِىَ الَّتى تُوصِلَ إلَيْكَ؟.»

[٣].

[١] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٢٠٥، ص ١٧١.

[٢] - اقبال الاعمال، ص ٣٤٨- ٣٤٩.

[٣] - اقبال الاعمال، ص ٣٤٩.