شرح بوستان - خزائلى، محمد - الصفحة ٣٠٧ - حكايت(١٣) يكى سلطنتران صاحب شكوه
|
كمال است[١] در نفس مرد كريم |
گرش زر نباشد، چه نقصان و بيم؟ |
|
|
مپندار اگر سفله قارون شود، |
كه طبع لئيمش دگرگون شود |
|
|
وگر درنيابد كرمپيشه، نان، |
نهادش توانگر بود همچنان |
|
|
مروت زمين است و سرمايه زرع، |
بده كاصل، خالى نماند ز فرع[٢] |
|
|
خدايى كه از خاك، مردم كند، |
عجب دارم از مردمى[٣] گم كند |
|
|
ز نعمت[٤] نهادن بلندى مجوى |
كه ناخوش كند آب استاده[٥] بوى |
|
|
به بخشندگى كوش، كاب روان، |
به سيلش مدد مىرسد ز آسمان |
|
|
گر از جاه و دولت بيفتد لئيم، |
دگرباره نادر شود مستقيم |
|
|
وگر قيمتى گوهرى، غم مدار، |
كه ضايع نگرداندت روزگار |
|
|
كلوخ ار چه افتاده باشد به راه، |
نبينى كه در وى كند كس نگاه |
|
|
وگر خرده[٦] زر ز دندان گاز، |
بيفتد، به شمعش بجويند باز |
|
|
به در ميكنند آبگينه ز سنگ |
كجا ماند آيينه، در زير زنگ؟ |
|
[١] كمال است: كمال وجود دارد.
[٢] بده كاصل ...: بنابر ضبط بعضى نسخهها« بده خه كه خالى نمانى ز فرع» خه: اگر ميخواهى.
[٣] - مردمى. ياء در« مردمى» ياء مصدرى است و مصراع اشاره دارد به كريمه قرآنى« أَنِّي لا أُضِيعُ عَمَلَ عامِلٍ مِنْكُمْ»
[٤] ز نعمت نهادن ...: از اندوختن و بجاى گذاشتن نعمت غرور و بلندى مخواه.
[٥] استاده: راكد، نظير اين بيت سعدى دو بيت عربى است.
|
سألتُ حبيبى الوصلَ منه دُعابَةً |
و أعْلَمُ أنَّ الوصل ليس يكونُ |
|
|
فمَاسَ دلالًا و ابتهاجاً و قال لى |
برفقٍ مجيباً( ما سألتَ يَهُونُ) |
|
[٦] وگر خرده زر ز دندان گاز: هرگاه خردهاى طلا از دندان گاز بزمين افتد، با شمع و چراغ در مقام جستجوى آن برميايند- گاز وسيلهايست براى بريدن فلز و كشيدن ميخ- گاز و كاز به معنى خانه صحرائى و مغاره مصنوعى و صومعه نيز آمده است.