شرح بوستان - خزائلى، محمد - الصفحة ١٣٢ - حكايت(٢٤) شنيدم كه از پادشاهان غور

خرى ديد پوينده و باربر

توانا و زورآور و كارگر

يكى مرد، گرد استخوانى بدست‌

چنان ميزدش كاستخوان ميشكست‌

شهنشه برآشفت و گفت: اى جوان،

ز حد رفت جورت بر آن بى‌زبان‌

چو زورآوران خودنمائى مكن‌

برافتاده زورآزمايى مكن‌

پسندش نيامد فرومايه قول‌

يكى بانگ بر پادشه زد بحول:

كه بيهوده نگرفتم اين كار پيش‌

برو چون ندانى پس كار خويش‌

بسا كس كه پيش تو معذور نيست‌

چو وابينى از مصلحت دور نيست‌

ملك را درشت آمد از وى جواب‌

بگفتا بيا تا چه بينى صواب،

كه پندارم از عقل بيگانه‌اى‌

نه مستى همانا كه ديوانه‌اى‌

بخنديد كاى ترك نادان، خموش،

مگر حال خضرت نيامد بگوش‌

نه ديوانه خواند كس او را نه مست،

چرا كشتى ناتوانان شكست‌

جهانجوى گفت: اى ستمكار مرد،

ندانى كه خضر از براى چه كرد؟

در آن بحر، مردى جفاپيشه بود،

كه دلها از او بحر انديشه بود

جهانى ز كردار او پرخروش‌

خلايق ز دستش چو دريا بجوش‌

پس آنرا ز بهر مصالح شكست،

كه سالار ظالم نگيرد بدست‌

شكسته مطاعى كه در دست تست‌

از آن به كه در دست دشمن درست‌

خر اين جايگه لنگ و تيماركش،

از آن به كه پيش ملك باركش‌

بخنديد دهقان روشن‌ضمير

كه پس حق بدست منست اى امير،

نه از جهل مى‌بشكنم پاى خر

كه از جور سلطان بيدادگر

ستمگر جفا بر تن خويش كرد

نه بر جان مسكين درويش كرد،

كه فردا در آن محفل نام و ننگ‌

بگيرد گريبان و ريشش بچنگ‌

نهد بار از او زار بر گردنش‌

نيارد سر از عار بر كردنش‌

گرفتم كه خر بارش اكنون كشد

در آن روز بار خران چون كشد

گر انصاف پرسى بداختر كسيست،

كه در راحتش رنج ديگر كسيست‌

اگر برنخيزد، به آن مرده‌دل،

كه خسبند ازو مردم آزرده‌دل‌

همين پنجروزش تنعم بود

كه شاديش در رنج مردم بود