شرح بوستان - خزائلى، محمد - الصفحة ٩٩ - حكايت(٨) يكى از بزرگان اهل تميز

[١] مرا شايد ...: انگشترى: فاعل است براى شايد،« مرا» مفعول باواسطه است در صورت مفعول بى‌واسطه. يعنى انگشترى بى‌نگين براى من شايسته است.

[٢] آرايش: در نسخه شوريده« آسايش» ضبط شده، لكن لفظ آرايش هم از نظر موضوع داستان كه انگشترى است مناسبتر مى‌نمايد و هم با موازين اسلامى سازگارتر است.

[٣] - رغبت: در اين بيت مانند« ميل» به نحو استعمال در زبان تازى به دو مفعول متضاد، متعدى شده است. و بالنتيجه هم گرايش و هم روى گردانى در معنى آن ملحوظ است. مراد اين است كه هنرپروران از غم ديگران روى‌گردان نيستند و به شادى خود نمى‌پردازند.

[٤] نپندارد: در نسخه شوريده« نپندارم» آمده است.

[٥] ديرياز: دراز و طولانى مركب از دير( قيد) و ياز( صفت فاعلى مرخم از يازيدن به معنى دراز كردن) در نسخه شوريده ديرباز ضبط شده اما ديرباز بيشتر معنى قيدى دارد و مناسب نيست كه صفت شب باشد و حال اينكه« ديرياز» صفت است براى شب و از اين جهت شب با كسره وصفى آمده است.

[٦] راه راست: راه درست و مستقيم.

[٧] راست: را است.« را» ادات اختصاص است و در اينجا« انحصار» را ميرساند و در بيت« جناس مرفو» به كار رفته است.

[٨] كس از فتنه: در اين بيت صنعت مبالغه و تشبيه ضمنى به چشم ميخورد و استثناء بيت هم نمونه‌يى از استثناء منقطع است. قامت مهوشان از جهتى به فتنه تشبيه شده و از جهت ديگر نسبت به فتنه واقعى استثنايى شده و آن استثناء قامت مهوشان است.