شرح بوستان - خزائلى، محمد - الصفحة ٥٥ - سبب نظم كتاب
|
نهم، باب توبه است و راه صواب |
دهم، در مناجات[١] و ختم كتاب |
|
|
به روز همايون[٢] و سال سعيد، |
به تاريخ فرخ، ميان دو عيد[٣] |
|
|
ز ششصد فزون بود پنچاه و پنج |
كه پر[٤] در شد اين نامبردار گنج |
|
|
بماندست با دامنى گوهرم، |
هنوز از خجالت به زانو سرم |
|
|
كه در بحر لؤلؤ صدف نيز هست |
درخت بلندست در باغ و پست[٥] |
|
|
الا اى خردمند پاكيزهخوى، |
هنرمند نشنيدهام عيبجوى |
|
|
قبا گر حريرست و گر پرنيان[٦] |
بناچار حشوش[٧] بود در ميان |
|
|
تو گر[٨] پرنيانى نيابى مجوش، |
كرم كار فرما و حشوش بپوش |
|
|
ننازم به سرمايه فضل خويش |
به دريوزه[٩] آوردهام دست، پيش |
|
|
شنيدم كه در روز اميد و بيم[١٠]، |
بدانرا به نيكان ببخشد كريم |
|
[١] مناجات: راز گفتن با خدا( مصدر باب مفاعله) بنابراين بابهاى دهگانه بوستان بدين قرار است:
باب عدل- باب احسان- باب عشق- باب تواضع- باب رضا- باب قناعت- باب تربيت- باب- شكر- باب توبه- باب مناجات.
[٢] همايون: صورت تصحيفيافته هماگون به معنى مبارك و مراد از روز همايون روز جمعه است( راجع به لغت همايون رجوع شود به شرح گلستان ذيل كلمه همايون).
[٣] - ميان دو عيد: ممكن است مراد، عيد ماه رمضان( اول شوال) و عيد اضحى( دهم ذى- الحجه) باشد و شايد مراد از يك عيد، نوروز و مراد از عيد ديكر يكى از اعياد دينى باشد.
[٤] در سال ششصد و پنجاه و پنج از هجرت بود كه اين گنج نامبردار از در و گوهر سرشار گرديد و كتاب بوستان، به پايان رسيد.
[٥] در باغ و پست: در باغ هم درخت بلند و هم درخت پست پيدا ميشود.
[٦] پرنيان: نوعى پارچه ابريشمين.
[٧] حشو: لايه كه ميان آستر و رويه گذارند. مراد اينست كه قبا اگرچه از جنس حرير باشد، باز لايه كه چيزى كمبهاست در ميان آستر و رويه آن ميگذارند، بنابراين اگر سخن عادى در ميان كلمات حكيمانه به چشم خورد بايد بر گوينده بخشود.
[٨] تو گر پرنيانى نيابى مجوش: اگر سخنان پرنيانى و گرانبها نمىيابى، خشمگين مشو، حشو و كلمات زايدى كه در كتاب است به كرم خويش ببخشاى.
[٩] دريوزه: گدايى.
[١٠] روز اميد و بيم: مراد روز قيامت است و در اين مصراع صنعت ارداف بكار رفته.