شرح بوستان - خزائلى، محمد - الصفحة ٤٩ - ستايش پيغمبر

[١] برآهيخت: بركشيد.

[٢] به معجز ... اشاره است به آيه اول از سوره قمر( اقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ وَ انْشَقَّ الْقَمَرُ) يعنى قيامت نزديك شد و ماه شكافت. شق القمر، يعنى شكافتن ماه، يكى از معجزات پيغمبر است و بزرگترين معجزه او قرآن مجيد است كه از شق القمر در حقيقت بزرگتر است و بوسيله قرآن، عرب متعصب ديرباور نزاع دوست و اختلاف‌جوى را بصورت امتى واحد درآورده است. شق القمر در شعر امية بن ابى صلت يكى از شعراى جاهليت نيز آمده است و منجمان جديد معتقدند كه در قمر زمين انشقاقى حادث شده است.

[٣] - صيت: بر وزن« ديد» لفظ عربى بمعنى آوازه.

[٤] افواه: لفظ عربى بمعنى دهان‌ها جمع( فم و فو).

[٥] ايوان كسرى: ايوانى است در مدائن كه بناى آن را به خسرو و انوشيروان نسبت ميدهند و گويا بناى آن پيش از انوشيروان بوده است. ايوان ريشه پهلوى دارد بمعنى كاخ و خانه. كسرى معرب خسرو است و خسروان ايران را در عربى اكاسره مينامند. بالغلبه كسرى از جمله القاب انوشيروان است. بنابر بعضى روايات، هنگام تولد پيغمبر اكرم، حادثاتى طبيعى اتفاق افتاده، من جمله طاق ايوان كسرى شكست و شايد اين روايت ناظر باشد به غلبه عدالت اسلامى بر عدالت انوشيروان.

[٦] به لا: در اينجا مخفف لا اله الا اللّه است.

[٧] لات: نام يكى از بتان معروف عرب است( رجوع شود به اعلام قرآن مقاله لات)

[٨] عزى: نام بتى ديگر از بتان عرب ميباشد.( در اين قسمت نيز رجوع شود به اعلام قرآن مقاله عزى). عزى با اعزاز، شبه اشتقاق دارد. بتان معروف عرب عبارتند از: لات.

منات. عزى- ود- يغوث- يعوق- نصر- بعل- سواع- هبل( نام بت اخير در قرآن مذكور نيست).

مراد بيت اينست كه پيغمبر اكرم بوسيله اعلام كلمه لا اله الا اللّه كه مبين كامل توحيد است، قامت لات را خرد كرد و با بزرگذاشت دين، آبروى عزى را ببرد( اين بيت اشاره صريح به جريان فتح مكه و خرد كردن بتان حول خانه كعبه دارد).