شرح بوستان - خزائلى، محمد - الصفحة ٣٨ - ديباچه بوستان

[١] كبريا: بمعنى جبروت و عظمت مأخوذ است از آيه سى و هفتم از سوره الجاثيه« و له الكبرياء». ريشه اين لفظ با همين معنى در لغات سامى از قبيل عبرى و آرامى و سريانى وجود دارد. منى مشتق است از ضمير اول شخص مفرد فارسى و ياء مصدرى به آن ملحق شده است، به عبارت ديگر، منى يعنى من بودن، استقلال داشتن. بيت اشاره به آن دارد كه همه وجود، خدا است و هيچكس را جز او استقلال وجودى نيست.

[٢] قديم: مراد از قديم، قديم ذاتى است، يعنى از عدم بوجود نيامده و پيوسته موجود بوده است.

[٣] - غنى: بى‌نياز، اصل لفظ با تشديد ياء است. غناى ذاتى الهى و راه نداشتن هيچگونه حاجت در هستى او، مبدأ ادله‌يى است كه فلاسفه براى سلب تركيب و جسميت و مكان و سلب ضدوند از ذات واجب الوجود آورده‌اند و نيز مشعر بر آنست كه خداوند يكتا، به عبادات ما حاجتى ندارد و ما ذات يگانه را از باب تعظيم و استحقاق ستايش و پرستش، عبادت مى‌كنيم. صفت غنى در قرآن مجيد غالبا همراه با حميد براى خداوند آمده است.

[٤] يكى را به سر برنهد تاج بخت:

اشاره است به آيه بيست و پنجم از سوره آل عمران:« تُؤْتِي الْمُلْكَ مَنْ تَشاءُ وَ تَنْزِعُ الْمُلْكَ مِمَّنْ تَشاءُ» ترجمه:« پادشاهى را بهر كه خواهى ميدهى و پادشاهى را از هركه خواهى ميستانى».

[٥] گليم: پلاس و جامه از پارچه خشن و كم‌بها.

گليم‌پوشى از جمله رياضاتى است كه برخى از طبقات صوفيان معمول ميدارند و با گليم‌پوشى فقر خود را باز مينمايند.

[٦] گلستان كنى آتشى بر خليل:

مصراع اول اشاره دارد به نجات ابراهيم خليل از آتش نمرود كه در آيه شصت و هشتم از سوره انبياء مذكور است.« قُلْنا يا نارُ كُونِي بَرْداً وَ سَلاماً عَلى‌ إِبْراهِيمَ» ترجمه: به آتش گفتيم: اى آتش، بر ابراهيم سرد و سالم باش» در قرآن مجيد، لقب خليل براى ابراهيم تصريحا در آيه صد و بيست و چهارم از سوره نساء مقرر گرديده است:« وَ اتَّخَذَ اللَّهُ إِبْراهِيمَ خَلِيلًا» مصراع دوم اشاره دارد به غرق شدن فرعونيان كه حضرت موسى و بنى اسرائيل را تعقيب مى‌كردند و در دريا غرق شدند و از آنجا به دوزخ رفتند. حادثه در درياى احمر و در مصب رود نيل اتفاق افتاده است.