شنيدم كه نابالغى‌[١] روزه داشت‌		به صد محنت آورد روزى به چاشت‌
به كتابش‌[٢] آن روز، سابق‌[٣] نبرد		بزرگ آمدش طاقت از طفل خرد
پدر ديده بوسيد و مادر سرش‌		فشاندند بادام و زر بر سرش‌
چو بر وى گذر كرد يك نيمه‌روز،		فتاد اندرو ز آتش معده سوز
به دل گفت اگر لقمه چندى خورم،		چه داند پدر غيب يا مادرم؟
چو روى پسر در پدر بود و قوم،		نهان خورد و پيدا بسر برد صوم‌[٤]
كه داند چو دربند حق نيستى،		اگر بى‌وضو در نماز ايستى؟
پس اين پير از آن طفل نادانتر است،		كه از بهر مردم به طاعت درست‌
كليد در دوزخ است آن نماز،		كه در چشم‌[٥] مردم گزارى دراز
اگر جز به حق ميرود جاده‌ات،		در آتش فشانند سجاده‌ات‌

حكايت (١٣) [رباخوارى از نردبانى فتاد ....]

رباخوارى‌[٦] از نردبانى فتاد		شنيدم كه هم در نفس‌[٧] جان بداد

[١] نابالغ: كسى كه به بلوغ شرعى نرسيده باشد. سن بلوغ شرعى براى دختران ٩ سالگى و براى پسران ١٥ سالگى است. بلوغ شرعى با بلوغ طبيعى تفاوت دارد: بلوغ شرعى زمان وجوب عبادات شرعى است.

[٢] كتاب:( با تشديد تاء و ضم اول) در اينجا به معنى مكتب است و مخفف دار الكتاب ميباشد. معنى اصلى كتاب نويسندگان است و مفرد آن كاتب ميشود.

[٣] - سابق: سبق‌دهنده ساگردان. دستيار استاد مكتب. مراد بيت اين است: چون عبادت و طاعت و روزه داشتن از اين طفل خردسال در نظر دستيار استاد عجيب آمد جهت رعايت حال طفل، او را آن روز از درس معاف داشت.

[٤] صوم: روزه.

[٥] كه در چشم مردم گزارى دراز: طول دادن نماز در نظر مردم كليد دوزخ است زيرا نمودار ريا است.

[٦] رباخوارى: در يك نسخه سيه‌كار و در نسخه ديگر رباخوار كسى است كه پول قرض ميدهد و برحسب مدت با نرخ معينى منفعت ميگيرد. ربا و بيع ربوى به موجب آيات قرآنى حرام است و در قانون مسيحيت نيز عملى است ناپسند. بنظر ميرسد كه آيه ١٢٩ از سوره آل عمران‌( لا تَأْكُلُوا الرِّبَوا أَضْعافاً مُضاعَفَةً) نهى از بالا بودن نرخ باشد و در نتيجه به تأسيس بانكها بر مبناى كارمزد كه موجب پيشگيرى از نزول‌خوارى است ارشاد كرده است.

[٧] در نفس: در دم، فورا.