در آورد حرص هلاكش ميكند اگر دچار نااميدى شود غم و غصه او را ميكشد. اگر خشم او را فرا رسد غضبش اوج ميگيرد. اگر بسعادت و خوشبختى برسد حفظ و نگهدارى اين نعمت را فراموش ميكند. اگر دچار خوف و هراس شود از ترس حيرت زده مى‌شود. اگر در امنيت و آسايش همه جانبه قرار گيرد دستخوش غفلت و خود فراموشى ميگردد. اگر نعمت تازه‌اى باو برسد سركشى ميكند. اگر دچار مصيبتى شود بيتابى او را رسوا ميكند اگر ثروتى بدست آورد طغيان و گردنكشى ميكند. اگر فقر و تهيدستى گريبان‌گيرش شد غرق اندوه مى‌شود.

اگر گرفتار رنج گرسنگى شد زمين گير مى‌شود از ضعف و ناتوانى. اگر در خوردن افراط و زياده روى كند از فشار شكم ناراحت مى‌شود. پس بنا بر اين هر رقم كوتاهى و كند روى زيان بار و هر رقم افراط و تندروى موجب فساد و تباهى است- در ارشاد هم نيز چنين نقل شده.

١٤- علل الشرائع امام ششم ٧ بمردى فرمود اى فلانى بدان كه قلب در كشور تن آدمى نظير رهبر مقتدرى است در ميان مردم كه فرمانش لازم الاجرا باشد آيا نمى‌نگرى كه تمام اجزاء بدن سرباز قلب و زبان و بازگوكننده از دل هستند- دو چشم- دو گوش- بينى- دهان- دست‌ها- پاها- آلت تناسل- چون وقتى دل آدمى تصميم نگاه كردن را گرفت (بفرمان او) انسان ديده‌ها را باز ميكند وقتى اراده شنيدن كرد گوش آمادگى خود را اعلام مينمايد- وقتى دل اراده بويائى نمود منافذ بينى باز مى‌شود و آن بو را بقلب كه مركز احساس است ميرساند. و چون تصميم سخن گفتن گرفت زبان به حركت مى‌آيد. و چون اراده رفتن نمود پاها فعاليت ميكند. و چون خواست اعمال غريزه جنسى كند آلت تناسلى بحركت مى‌افتد- پس تمام اين اعضاء و جوارح بفرمان قلب كارگزاران اويند- و سزاوار است كه افراد امت اسلامى نسبت به امام بر حق چنين باشند و تمام كارهاى آنان بفرمان او باشد ميگويم من (مرحوم مجلسى) در فصلّى كه مربوط به چشم پوشى از عيوب مردم است گفته حديثى از حضرت باقر ٧ نقل شده كه فرمود دلها ميان دو انگشت از انگشتان خدا است (با توضيحى كه سابقا گفته شد) تغيير ميدهد دلها را هر طورى كه بخواهد گاهى چنين گاهى چنان.

١٥- حضرت صادق ٧ از حكيم و دانشمندى (كه دنبال حكيمى ٧٠٠ فرسخ رفت براى فهميدن ٧ چيز كه يكى از آنها اين جمله است) نقل كرده كه دل كافر از سنگ سخت‌تر است.

١٦- خصال ج ٢ ص ١١٤ زهرى از حضرت سجاد ٧ در ضمن حديث طولانى نقل كرده كه حضرتش فرموده.

بدان كه بنده داراى چهار چشم است. دو چشم ظاهر كه بوسيله آنها امور دينى و