نقل كرده كه فرمود خداوند ظرفهائى در زمين دارد پس بهترين آنها پاكيزه‌تر آنها و لطيف‌تر آنها و محكم‌تر آنها است و اين ظرفها عبارت از دلها و قلوب است (كه هر يك ظرفيتى دارد) اما موردى كه اين دلها بايد رقيق و مهربان باشد در مورد برادران ايمانى است و موردى كه بايد محكم و سخت باشد در مورد طرفدارى از حق است كه از هيچ ملامت و سرزنشى در راه خدا باك ندارد و اما پاكيزه بودن يعنى از گناهان پاكيزه باشد توجه قلبى بخدا و دل را بسوى او فرستادن مفيدتر از اين است كه با اعمال بى‌روح اعضاء و جوارح را برنج و زحمت افكندن حضرت عسكرى امام يازدهم ٧ فرمود هنگامى كه دلها آمادگى و نشاط دارد حقائق و مطالب حكمت آميز را هر چه ميتوانيد در آن بسپاريد و در مواقعى كه آمادگى ندارد از آنها توديع نموده و رها كنيد.

٤١- نهج البلاغه حكمت ١٠٨ امير مؤمنان ٧ فرمود: قطعه گوشتى به رگهاى بدن انسان آويخته كه آن شگفت انگيزترين چيزى است كه در انسان هست و آن قلب است كه براى آن استعداد فراگيرى حكمت و كمال هست و استعداد گرفتن خلاف آنها را هم دارد.

اگر حالت اميد پيدا كند طمع خوارش ميكند. اگر موجبات رضايت و خرسندى برايش فراهم شود خويشتن دارى را فراموش مينمايد. اگر ترس او را فرا گيرد احتياط و مراقبت مشغولش ميسازد. اگر ايمنى و آسايش او توسعه يابد غفلت او را ميربايد. اگر نعمت تازه‌اى (ثروت- مقام) را بدست آورد تكبر و خود بينى او را فرا گيرد. اگر دچار مصيبتى شود بى‌تابى او را رسوا ميكند. اگر مالى بدست آورد طغيان و سركشى ميكند. اگر تهيدستى او را بيازارد بلاء و سختى گرفتارش كند. اگر گرسنگى زياد ببيند ضعف و ناتوانى زمين‌گيرش كند. اگر پرخورى نمايد شكم بارگى ناراحتش كند. پس هر كوتاهى از حد براى او زيان بار است و هر رقم زياده روى موجب فساد و تباهى است و باز فرموده (حكمت ١٩٣) قطعا دلها را خواهشى هست و حالت روى آوردن و روى گردانى دارند. پس شما از طريق خواسته دلها بآنها روى آوريد و از راه روى آوردن آنها وارد شويد (براى تعليم و تربيت دلها از طريق تمايلات آنها اقدام كنيد و بكارهائى كه از آنها ناراحتند اجبار ننمائيد) چون در صورت اجبار دلها كور مى‌شوند. (ميگريزند و آمادگى را از دست ميدهند).

و در حكمت ٩١ فرمود دلها خسته ميشوند همان طورى كه بدنها خسته ميشوند پس شما براى دلها مطالب نو و تازه بدست آوريد (تا نشاط يابند) و در حكمت ٣٨٨ فرمود: آگاه باشيد از جمله گرفتاريها فقر و تهيدستى است. سخت‌تر از تنگدستى بيمارى بدن است.

بدتر از بيمارى تن بيمارى دل است. آگاه باشيد كه ثروت و توانگرى از نعمتهاى الهى است.

بهتر از ثروت سلامت بدن است و بهتر از صحت و سلامتى بدن تقوى و پرهيزكارى قلب‌