بنا بر اين در نيت شر هيچ گونه شرى و عقابى نيست پاسخش اين است كه قبلا ما گفته‌ايم و اثبات شده كه ظاهر بعضى از اخبار اين است كه اين لطف و عنايت الهى مخصوص اهل ايمان است. پس نيت كافر بد و زشت است.

٩- اينكه مقصود از نيت آن حالت تاثر روحى و دگرگونى قلب است كه هنگام عمل پيدا مى‌شود و انقياد و ميل باطنى باطاعت و اقبال و توجه درونى بآن جهان و چشم پوشى و بى‌توجهى بدنيا كه از اثرات عمل و عبادت است و البته هر چه در عبادت و عمل جوارحى و خارجى و بازداشتن اعضاء و جوارح از گناه و معصيت مراقبت بيشترى شود اين حالت قلبى و پاكى و صفاى دل بيشتر و قوى‌تر ميگردد چون ارتباط شديدى ميان دل و اعمال عضوى و كارهاى خارجى انسان برقرار است و تأثير متقابل در يك ديگر دارند همچنان كه اگر آسيبى بيكى از اعضاء بدن برسد در قلب اثر ميگذارد و حالت اضطراب و تشويشى در دل پيدا مى‌شود و اگر خوف و وحشتى در دل پيدا شود و ناراحت گردد در اعضاء و جوارح اثر ميكند رنگ چهره تغيير ميكند بدن ميلرزد ... و قلب فرمانرواى مطاع و اعضاء و جوارح مانند رعيت و نفرات سپاه تابع او و در فرمان او هستند و مقصود و هدف از اين اعمال ظاهرى بدست آمدن ثمره و نتيجه قلبى است. مبادا تصور شود كه مقصود از سجده همين است كه پيشانى بر روى زمين بيايد. بلكه از جهت اينكه اين عمل بحسب عادت و از نظر روانى موجب كمال تواضع قلبى است و حالت فروتنى را تقويت و تاكيد ميكند چون كسى كه احساس فروتنى و حالت تواضع را در خويش مينمايد اگر عملا هم بوسيله اعضاء و جوارح خود بتواضع خويشتن صورت خارجى داد و در برابر عظمت و جلال خداوندى به خاك افتاد آن حالت قلبى و تواضع درونى و ناچيز ديدن خود تقويت و تاكيد مى‌شود ولى كسى كه كوچكى خود را نمى‌بيند و دلش بامور دنيوى مشغول و از خود و ناچيزى خود اساسا غافل است. از سجده و بخاك افتادن اثر و نتيجه‌اى در دل پيدا نميشود و از نظر هدف و غرض تربيتى بود و نبود چنين سجده‌اى مساوى است. بنا بر اين نيت و آن حالت درونى روح و جان عمل و نتيجه و مقصود اصلى و هدف نهائى از تكليف است و بديهى است كه اين دگرگونى و نيت قلبى بمراتب از عمل با ارزش‌تر و بهتر است.

و اين توجيه نهم تا حدى نظير حرف غزالى است در كتاب احياء العلوم و آن حرف اين است كه هر طاعت و عبادتى روى دو پايه و دو ركن است: ١- نيت ٢- پيكره و صورت خارجى عمل. البته اين هر دو از امور نيك و خير است ولى اطاعت اولى و پايه نخستين كه نيت باشد بهتر از خود عمل است چون اثر نيت در آن هدف تربيتى كه در عبادت است بهتر و سازنده‌تر از خود عمل است زيرا مقصود از عبادت و تكليف اصلاح‌