ذات ربوبى نيست. جمله دوم مربوط به تذكر و در ياد مرگ بودن و استعداد و آمادگى براى آن و عالم پس از آن است و جمله سوم راجع به تذكر اوضاع و احوال قيامت و روز معاد است و آن صحنه هولناك و وحشتزا كه جايى براى سرور و دلخوشى از لذائذ دنيوى و تمايل و دل بستگى به زر و زيور ناپايدار آن باقى نميگذارد و مطلب چهارم در باره يقين و اعتقاد جزمى داشتن به قضا و قدر است كه موجب آرامش دل و خوف و هراس نداشتن از غير ذات مقدس خداوند ميگردد و اين چهار مطلب بزرگترين پايه و اركان ايمان و ريشه و سرچشمه صفات برجسته و كمالات است.

لم يضحك سنّه‌

دندانش نمى‌خندد تعبير بدندان (خنده دندان نما) بمنظور توجه به تبسم و لبخند است كه مذموم و ناپسند نيست، بلكه ممدوح و پسنديده است و لذا خنده رسول خدا ٦ هميشه متبسم بود. و منصوب خواندن سنّه (كه ظرف و مفعول فيه باشد) باين معنا كه چنين شخصى در تمام سنين عمر خود نمى‌خندد بعيد است.

و البته معلوم است كسى كه در ياد مرگ و اوضاع وحشتناك پس از آن باشد هميشه در فكر بوده و اندوهناك است و مرتب خود را براى حفظ و مصونيت از آن خطرات آماده ميسازد و در اعماق قلب خود سرور و انبساطى احساس نميكند تا بخندد و همچنين يقين و ايمان بحساب و كيفر و پاداش خوشى و لذتى در دل ارباب خرد نميگذارد بماند. و همين طور كسى كه معتقد است جميع كارها و حوادث و رويدادها در قبضه تقدير خدا است.

ميداند كه زيان و ضرر و سود و نفع اين جهان و آن جهان همه و همه بدست او است نه ترسى از غير خدا دارد و نه اميدى جز به لطف او.

١٢- كافى ... صفوان جمّال گويد حضرت صادق ٧ فرمود: امير مؤمنان ٧ ميفرمود مزه و لذت ايمان را آن كس احساس ميكند كه بداند آنچه باو ميرسد خطاء و خلاف آن نخواهد شد و نميشود كه نرسد و آنچه مقدر نشده كه باو برسد حتما نخواهد رسيد.

و بداند كه ضرر و نفع فقط در دست خداى متعال است.

بيان‌

(و اللَّه هو الضّار النّافع)

زيان و سود فقط در دست خدا است از اين جهت كه اولا هر رقم سود و زيانى كه براى انسان پيش بيايد كلا به تقدير و مشيت او است گر چه بتوسط ديگرى باشد و اگر تقدير و مشيّت و امضاء خداوند در كار نباشد لازمه‌اش نقص سلطنت و محدوديت در حكومت الهى است با اينكه قدرت و حكومتش مطلقه و همه كس و همه چيز در تحت احاطه فرمان او است. و ثانيا سود و زيان حقيقى و واقعى كه سعادت و خسران اخروى و ابدى است از ناحيه ارشاد و اضلال او است ولى زيانهاى جزئى اين جهان كه از ديگران به انسان ميرسد و در آن جهان جبران مى‌شود، بلكه پاداش مهمى‌