جمله و انحصار در اين چهار جمله منظور باشد علاوه بر اين مضامين و معانى احاديث و مطالب نقل شده اختلافى با هم ندارند فقط در اجمال و تفصيل تفاوت دارند بعضى از اخبار بطور اختصار و اجمال آن مطالب را گفته و پاره از اخبار شرح و تفصيل بيشترى در باره همان مطالب دارد. و توضيح ديگرى كه در اين اخبار بايد داد اين است كه اگر در اين احاديث نسبت تعجب به خدا داده شده و تعجب در مورد جهل و معلوم نبودن علت است و با ذات خداوندى تناسب ندارد البته اين نسبت مجازى است و مقصود بيان اين مطلب است كه اين چيزها نادر است و نبايد باشد و بسيار كم است در اخبار گذشته جايى كه نسبت تعجب به خدا داده شود ديده نشد چون دو تعبير بيشتر نبود (عجبا و عجبت) و در اين دو مورد تعجب نسبت داده شده به كسى كه لوح را نوشته.

بعضى از ارباب تحقيق در باره اختلاف الفاظ اين دو حديث كه مطالب لوح را نقل ميكنند گفته است اين اختلاف اخبار با اينكه همه آنها در مقام نقل يك مطلب و يك لوح هستند اختلاف لفظى و تعبيرى است چون امكان دارد كه الفاظ لوح عربى نبوده باشد و نقل به معنا شده و تعبيرها و ترجمه‌ها لفظا تفاوت داشته باشند و اما اختلاف معنوى كه بچشم ميخورد آنها را هم ميتوان ارجاع بيكديگر كرد مثلا در بعضى از اخبار

بسم اللَّه الرحمن الرحيم‌

هست و در بعض ديگر

لا اله الا اللَّه‌

كه تسميه و نام خدا بردن با كلمه توحيد هر دو بيك معنا بازگشت ميكند و آن مدح و ثنا و ستايش پروردگار است و شايد هر دو در لوح بوده ولى در اخبار گاهى مدح و ثنا با تسميه و كلمه بسم اللَّه اداء شده و گاهى با كلمه توحيد و يا مثلا در بعضى از اخبار آمده‌

من ايقن بالقدر لم يخش الّا اللَّه‌

و در خبر ديگر آمده‌

من ايقن بالقدر كيف يحزن‌

كه نتيجه ايمان بقضاء و قدر در آن حديث خوف نداشتن از غير خدا و در اين حديث غم و اندوه نداشتن شده اين اختلاف هم از اين نظر است كه اگر كسى يقين و ايمان به قضا و قدر داشت ميداند آنچه باو رسيده مسلما باو ميرسيد و آنچه نرسيده قطعا نميرسيد چنين شخصى اندوه و حزن بخود راه نميدهد و بجز خدا از كسى و چيزى نميترسد و همچنين كسى كه يقين بحساب دارد با ديده عبرت بدنيا مينگرد و دگرگونى آن را كه مى‌بيند دل باو نمى‌بندد و باقبال و رو آوردن دنيا خوشحال نميشود خلاصه اين صفات و حالات متلازم با هم و از يك ديگر منفك و جدا نميشوند و لذا در هر يك از اين روايات يكى از آنها ذكر شده و اما جمله‌

و ينبغى ...

تا آخر ظاهرا بيان خود حضرت رضا باشد و جزء مطالب لوح نيست و بر فرض هم اگر از مطالب لوح باشد اشكالى ندارد چون در بعضى از روايات اين قسمت نقل نشده ولى در اين روايت اين قسمت از لوح را هم نقل كرده‌اند و منافاتى نيست‌

«لمن عقل عن اللَّه»

يعنى كسى كه‌