ترجمه بحار الانوار (قسمت سوم از جلد پانزدهم) - موسوي همداني، ابوالحسن - الصفحة ٢٤٠ - باب ٥٤ در باره اخلاص و معناى قرب و نزديكى خداوند متعال
تَضَرُّعاً وَ خُفْيَةً اعراف ٥٥ نقل كرده و در اوائل تفسير سوره فاتحه گفته اگر شخصى مثلا چنين بگويد (كه من نماز ميخوانم براى دستيابى بثواب الهى و يا براى نجات از عذاب) نماز چنين شخصى فاسد و باطل است و اگر كسى ادعا كند كه اين چنين انگيزه و قصدى موجب بطلان عبادت نميشود قاعدتا بايد اخلاص را طورى معنا كند كه با اين انگيزهها منافات نداشته باشد و نظرش اين باشد كه رسيدن بثواب و نجات و سالم ماندن از سخط و عذاب با قصد وجه و انگيزه الهى مخالف نيست و البته خداوند متعال هم در مدح بندگان پاك خود فرموده كانُوا يُسارِعُونَ فِي الْخَيْراتِ وَ يَدْعُونَنا رَغَباً وَ رَهَباً سوره انبياء ٩٠ بندگان پاكى كه در انجام اعمال خير شتاب ميورزند و ما را بانگيزه رغبت و رسيدن بثواب و بانگيزه رهبت و نجات از عذاب ميخوانند) و نيز فرموده وَ ادْعُوهُ خَوْفاً وَ طَمَعاً اعراف ٥٦ خدا را از جهت خوف و از لحاظ طمع بخوانيد) و نيز فرموده:
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ارْكَعُوا وَ اسْجُدُوا وَ اعْبُدُوا رَبَّكُمْ وَ افْعَلُوا الْخَيْرَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ سوره حج ٧٧ اى اهل ايمان ركوع كنيد و سجود نمائيد و پروردگار را عبادت كنيد و عمل نيك بجا آوريد باشد كه شما فلاح و رستگارى را بدست آوريد و معناى فلاح همان طورى كه مرحوم طبرسى گفته رسيدن بثواب است. اين مطالب استدلال اين آقايان است كه بدست ما رسيده و نتيجه اين ادله اين است كه عبادت بقصد ثواب و يا نجات از عقاب نه تنها باطل نيست، بلكه مرغوب و مورد مدح است ولى ميتوان در اين دلائل اشكال و مناقشه نموده اما آن مطلب اول كه گفتهاند اين گونه انگيزهها با قصد وجه و اخلاص و انگيزه الهى منافات ندارد البته اين حرفى است پوچ و بىمغز زيرا فاصله و مباينتى كه عبادت خدا و اطاعت محبوب بانگيزه حب و دوستى او و تحصيل رضا و خشنودى او با آن رقم عبادت و اطاعتى كه بر پايه و غرضهاى ديگر است همانند آفتاب در وسط روز روشن و آشكار است و عبادتى كه از نوع دوم باشد در نظر ارباب بينش از درجه اعتبار ساقط و بىارزش است و اما استدلال بآن دو آيه كه نقل شد بسيارى از مفسرين نظر دادهاند كه منظور از رغبت و رهبت كه در آيه اول است رغبت و ميل باجابت و پذيرش خداوندى است اعمال صالحه آنان را و خوف و ترس از رد و قبول نشدن اعمال است نه اينكه تمايل و رغبت بثواب و خوف از عقاب انگيزه عبادت آنان باشد و اما آيه ديگر كه فلاح و رسيدن بثواب غايت و هدف از عبادت قرار داده شده است. مرحوم طبرسى در مجمع گفته است معناى فلاح رسيدن بسعادت است و بديهى است كه دستيابى برضا و خشنودى حق بزرگترين سعادت است و در آيه وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ فلاح را بكاميابى و فوز و سعادت تفسير كرده و مرحوم شيخ طوسى در تفسير تبيان فرموده مفلحون يعنى منجحون يعنى آنهائى