بمحال است مانند اينكه كسى بگويد مثلا شما در فلان روز و در فلان محل بمنظور ديدن شير بيا ولى قصدت ديدن شير نباشد و يا مثلا برو بازار و فلان جنس را خريدارى نما اما خريدن جنس در نيت تو نباشد و در احاديث زيادى براى بعضى از عبادات مزايا و منافع دنيوى بيان شده از قبيل اينكه مثلا نماز شب باعث وسعت رزق مى‌شود و عمل حج انسان را ثروتمند مينمايد و نظائر اينها كه فراوان است بنا بر اين اگر قصد اين گونه امور دنيوى با قصد قربت منافات داشته باشد تذكر اينها ترغيب ببدى و امور زشت مى‌شود چون وقتى انسان اين رقم مطالب را شنيد شايد نتواند فكر و دل خود را از اين امور تخليه و بركنار بدارد البته ممكن است برگشت اين گونه قصدها به قصد قربت باشد باين طور كه مثلا كسى كه قصدش توسعه رزق و ثروت زياد است منظورش اين باشد كه آن ثروت را بمصرف امور خير برساند و با دستيابى برزق و روزى قوت و نيروى بيشترى براى اطاعت و عبادت بدست آورد و كسى كه طول عمر ميخواهد بمنظور تحصيل رضايت و خشنودى پروردگار باشد ولى متاسفانه چنين هدف عالى و قصد پاك و بزرگ براى مردم عادى و معمولى ميسر نيست فقط بعضى از اولياء و مقربين درگاه الهى ممكن است چنين نيت خالصى داشته باشند ولى ديگران اگر از اين خلوص نيست دم زنند جز ادعاى محض و باطل چيزى نيست و بخيال اينكه خطور در ذهن و فكر اين حقيقت همان نيت واقعى است با اينكه فاصله اين دو امر بسيار زياد است پس معلوم مى‌شود براى طاعت و عبادت بودن عمل اين مقدار كافى است كه اين كار را بامر خدا انجام داده و با رضا و خشنودى او و ياد او ذكر او و متوسل شدن بسوى او بجا آورد گر چه منظورش رسيدن بچيزهاى مباح و لذتهاى حلال دنيوى باشد.

و اما آن نيت‌هاى كامل و هدفهاى عالى و بلند كه از مقاصد دنيوى و بى‌ارزش منزه و بركنار است البته از لحاظ مراتب اشخاص و كمالات روحى و درجات معرفت افراد مختلف و متفاوت است و نيت هر كس بستگى دارد بشكل باطنى و روش و حالت درونى او بلكه حالت يك فرد در زمان و اوقات مختلف نيتى باقتضاء آن حالت مخصوصش دارد و اكنون پاره‌اى از آن مراتب و درجات بيان ميكنيم.

مرتبه اول نيت و انگيزه كسى كه توجه و تفكرش بر محور عذابهاى شديد و طاقت فرسا و عقاب دردناك الهى است كه اين چنين انديشه و تنبه دنيا و لذات دنيوى را از نظرش ساقط و بى‌ارزش مينمايد و هر عمل نيكى كه انجام ميدهد و هر عمل زشتى كه خود را از آن دور ميسازد بانگيزه خوف از عذاب و ترس از عقاب است.

مرتبه دوم نيت كسى كه اشتياق وصول بآنچه كه در آن جهان براى افراد نيكوكار آماده و مهيا شده از بهشت و نعمتهاى آن و حوريان و كاخهاى آن كه چنين شخصى عبادتش‌