رسد كه دل واژگون مى‌شود بالاى آن پائين مى‌آيد و پائين او بالا مى‌شود (بطور كلى ظرفيت و استعداد فراگيرى حقائق را از دست ميدهد) در امالى شيخ طوسى هم چنين آمده.

٢٣- علل الشرائع ج ٧٧١ على بن جعفر از برادر بزرگوارش (موسى بن جعفر) از پدرش حضرت صادق ٧ نقل ميكند كه فرمود خداوند بحضرت موسى ٧ وحى فرمود. اى موسى به ثروت زياد خوشحال مباش- و در هيچ حالتى ذكر و ياد مرا ترك نكن زيرا ثروت زياد گناهان را از ياد انسان ميبرد و در ياد من نبودن موجب قساوت و سختى دل مى‌شود.

٢٤- علل الشرائع اصبغ بن نباته از امير مؤمنان نقل ميكند كه فرمود. چشمها خشك نميشوند مگر از اثر قساوت و سخت دلى و دلها هم سخت نميشود مگر از اثر گناهان زياد.

٢٥- مصباح الشريعه ص ٣ امام ششم ٧ فرمود اعراب و حركات دلها بر چهار قسم ١- رفع ٢- فتحه ٣- جر ٤- سكون. پس حالت رفعى دل در سايه ذكر و ياد خدا است فتحه دل در اثر خوشنودى از خدا است جر و حركت پائين دل در مشغول بودن بغير خدا است وقف و سكون و حركت نداشتن دل در اثر غفلت از خدا است.

آيا احساس نميكنى كه چون بنده با خلوص خداوند را به عظمت ياد نمود همه رقم حجاب و موانعى كه بين او و خدايش قبلا بود برطرف مى‌شود و وقتى در برابر قضاء و تقدير الهى قلبا تسليم شد و حالت رضا، و خوشنودى از خدا داشت دل باز مى‌شود و يك حالت سرور و خوشحالى و آسايش سراسر قلب را فرا ميگيرد ولى اگر توجه دل بطرف امور دنيوى منعطف شد و باسباب مادى مشغول شد بهنگام نام خدا نه تنها انبساط و سرور ندارد بلكه تيره و تار و ناراحت مى‌شود مانند خانه خالى و ويران كه هيچ گونه آبادى و عمران و مونس و همنشينى در آن نيست و هنگامى كه از ياد خدا غفلت نمود مى‌بينى چگونه وقفه و سكونى در آن دل يافت مى‌شود و از نورانيت و روشنائى محجوب و محروم است و از اثر عدم توجه بعظمت پروردگار قساوت و تاريكى بر دل حكمفرما است بنا بر اين علامت و نشانه رفع (حركت وسط) سه چيز است ١- موافق بودن و متابعت از اوامر الهى ٢- از بين رفتن مخالفت و تمرد ٣- شوق و علاقه دائمى در دل داشتن- علامت و نشانه فتحه (اوج گرفتن دل) هم سه چيز است ١- توكل و اعتماد بر خدا و از غير او بريدن ٢- صدق (راستى همه جانبه در اعتقاد و عمل) ٣- حالت يقين و كامل شدن اعتقاد علامت وقف (توقف و بى‌حركت بودن قلب) سه چيز است ١- احساس نكردن شيرينى و حلاوت اطاعت و عبادت ٢- توجه نداشتن بعواقب تلخ گناه و نفهميدن حرام و حلال.

٢٦- فقه الرضا روايت شده كه در وجود بندگان خدا ظرفهاى الهى هست و آن دل است بهترين دلها پاكتر روشن‌تر و محكم‌تر آنها و پذيراتر و مهربانتر آنها است- محكم‌تر