ترجمه بحار الانوار (قسمت سوم از جلد پانزدهم) - موسوي همداني، ابوالحسن - الصفحة ٤٩ - اما اخبار و روايات در اين باب
داشته باشند مانند قوه واهمه كه در انسان هست كه وقتى عقل در باره كارى مشغول مقدمات است با قوه عاقله هماهنگ است ولى همين كه به نتيجه نزديك شد مشغول وسوسه و تشكيك مىشود و حالت ترديد در انسان ايجاد ميكند- آيا اين كار را بكنم يا نكنم خطراتى دارد يا ندارد (تشويش خاطر بانسان رخ ميدهد).
مِنَ الْجِنَّةِ وَ النَّاسِ كه در سوره قرآن است اين جمله بيان و توضيح است براى وسواس يا براى كلمه الذى يا متعلق به يوسوس است يعنى اين عامل وسوسه افكار و خاطرات بد را در سينه مردم القاء ميكند از ناحيه توجه فكر بطرف جن و بطرف صدماتى كه از مردم باو ميرسد و بعضى هم گفتهاند كه بيان است براى كلمه الناس بنا بر اين كه منظور از كلمه الناس معناى وسيعى باشد شامل جن و انس بشود البته اين توجيه مشكل است (چون كلمه الناس فقط بر آدمها گفته مىشود و شامل گروه جنيان نمىشود) مگر اينكه كلمه الناس به معنى مردم نباشد و از ريشه نسيان (فراموشى) آمده باشد الناس ناسى (فراموشكننده) بوده كه يايش افتاده نظير (يَوْمَ يَدْعُ الدَّاعِ) روزى كه دعوتكننده دعوت ميكند كه در اين آيه الداع داعى بوده و از آخرش ياء افتاده اينجا هم الناس يعنى ناسى فراموش گر البته شامل جن و انس مىشود مرحوم طبرسى در تفسير مجمع البيان فرموده- در اين موضوع چند قول است ١- اينكه معناى اين جمله (مِنَ الْجِنَّةِ وَ النَّاسِ) اين باشد- پناه ميبرم بخدا از زيان وسوسهاى كه از طرف طائفه جن در ذهن مىآيد وسواس بمعنى حديث نفس است يعنى گفتگوى درونى نظير صداى پنهان و در اصل هم بهمين معنا است وسوسه مانند همهمه و لذا در باره كسى كه حالت صفراء در او شدت يافته و تحت تاثير مزاج صفرائى قرار گرفته ميگويند فلانى موسوس است (انقلاب درونى و گفتگوئى با خودش دارد) وسوس يوسوس وسواسا و وسوسه و معناى خنوس (ريشه خناس) پنهان شدن پس از آشكار بودن خنس- يخنس.
٢- قول دوم اينكه معنا اين باشد كه (پناه ميبرم بخدا) از شر و زيان كسى كه وسوسه گر است كه شيطان باشد و در روايات هم وارد شده شيطان وسوسه مينمايد ولى وقتى كه انسان در ياد خدا شد ميرود پنهان مىشود و خدا توصيف نموده او را باين آيه الَّذِي يُوَسْوِسُ فِي صُدُورِ النَّاسِ با گفتار پنهان كه بدون شنيدن صدا مطالب و مفاهيم در دلها القاء مىشود و بعد فرموده مِنَ الْجِنَّةِ كه همان شياطين جنى باشند و كلمه الناس عطف بر وسواس است نه اينكه عطف بر الجنه باشد يعنى از شر مردم هم بتو پناه ميبرم.
٣- معنا اين باشد (پناه ميبرم بخدا) از شر وسوسهگر خناس كه بعدا تفسير شده وسواس خناس بآيه بعدى مِنَ الْجِنَّةِ وَ النَّاسِ بنا بر اين وسوسه جنى همان وسوسه شيطانى