دنيوى را مى‌بيند و دو چشم ديگر كه امر آخرت خود را بوسيله آنها درك ميكند (با چشم ظاهر هم امور مربوط به زندگى دنيا را درك ميكند و هم آيات الهى و نشانه‌هاى توحيد كه در تمام موجودات اين جهان هست و معجزه‌هاى پيامبران و كلمات تدوينى و تكوينى خدا و چيزهاى ديگر كه مربوط به امور دينى است مشاهده كرده و درك ميكند و با چشم دل و درك باطنى سعادت و شقاوت واقعى و حقيقى را كه امرى است اخروى درك مينمايد) چون بنده‌اى در اثر سعى و كوشش شايسته فيض بيشتر الهى شد و خدا اراده كرد خيرى را در حق او چشمهاى دل او را باز ميكند در نتيجه امور غيبى و اخروى را درك ميكند ولى اگر چنين لياقتى پيدا نكرد و خداوند در حق او اراده ديگرى نمود قلب او را بهمان حالت خودش رها مينمايد.

١٧- قرب الاسناد ٢٤ امام ششم ٧ فرمود قلب آدمى داراى دو گوش است روح ايمان در يكى راز گوئى بخير و خوبى ميكند و شيطان هم در باره شرور و بدى‌ها رازگوئى ميكند هر يك از اين دو عامل بر ديگرى چيره شد او دل را تصاحب ميكند.

١٨- تفسير قمى در سوره الناس ابن عباس در تفسير آيه‌ مِنْ شَرِّ الْوَسْواسِ الْخَنَّاسِ‌ گفته منظور شيطان است كه با قلب سر و كار دارد پوزى مانند پوز خوك دارد (شايد منظور تشبيه باشد از نظر پليدى) وسوسه ميكند آدمى را هنگامى كه توجه زياد نمايد بدنيا و چيزهائى كه خدا نمى‌پسندد ولى هنگامى كه در ياد خدا شد برگشته و پنهان مى‌شود.

١٩- تفسير قمى در ذيل آيه‌ إِلَّا مَنْ أَتَى اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ‌ در آن روز هيچ چيز سودى ندارد بجز كسى كه با دل سالم و پاكى در محضر الهى حاضر شود. گفته است قلب سالم قلبى است كه او كه خدا را ملاقات نمايد در حالى كه در دلش جز خدا نباشد.

٢٠- قرب الاسناد ابن جهم گويد بحضرت رضا ٧ عرضه داشتم. فدايت شوم دوست دارم بفهمم كه من از نظر شما چگونه‌ام (ارزشى دارم و مورد علاقه شما هستم يا نه) فرمود به بين من در نظر تو و در دل تو چگونه هستم.

٢١- قرب الاسناد حضرت صادق از امير مؤمنان ٨ نقل كرده كه فرمود شك و ترديد (در اصول اعتقادى) و گناه و معصيت از ما نيست و با ما ارتباط ندارد چون دلهاى مؤمنين با ايمان محكم آميخته است و چون خداوند بخواهد روشن كند دل را با برنامه‌هاى آسمانى دل را باز ميكند و صاحبش در سرزمين دل بذر حكمت و دانش را مى- افشاند و حاصلش را ميگيرد.

٢٢- امالى شيخ صدوق ٢٣٩ امام ششم فرمود پدرم ميفرمود هيچ چيزى مانند گناه ويران‌كننده دل نيست. قلب آدمى كه مشغول انجام گناه شد پى‌گيرى ميكند تا بجائى مى‌