بنگر و مطالعه كن. آيا آنها اميد بعفو و رحمت حق نداشتند؟ بخدا سوگند آنان بوسعت رحمت داناتر و بلطف و اميدوارتر ولى خوب ميدانستند كه رجاء و اميدوارى برحمت بدون مراقبت بر عمل خدعه و فريب شيطان و حماقت و سفاهت محض است لذا عمر خود را در عبادات و شب و روز اوقات خويشتن را در اطاعت گذراندند.

٥- كافى از عده مشايخ از برقى از بعضى اصحاب از صالح بن حمزه كه گفت حضرت صادق ٧ فرمود:

انّ من العبادة شدّة الخوف من اللَّه‌

جمله عبادات خوف و ترس از خداوند متعال است كه فرمود: إِنَّما يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماءُ و نيز فرموده‌ فَلا تَخْشَوُا النَّاسَ وَ اخْشَوْنِ‌ از مردم ترس نداشته باشيد از من بايد بترسيد. و فرموده‌ وَ مَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً. هر كس تقوى و پرهيز از حق داشته باشد خداوند راه رهائى از مشكلات را براى او فراهم ميسازد و حضرت فرمود: جاه دوستى و بزرگى خواهى و نامجوئى در دل شخص ترسان و خائف راه نميابد.

بيان‌

(انّ من العبادة)

يعنى يكى از بزرگترين اسباب عبادت خوف زياد داشتن است كه اين حالت انسان را بعبادت وادار ميكند. و يا منظور اينكه خوف و ترس شديد خود عبادتى است كه خداوند بداشتن اين صفت امر فرموده پس خودش مى‌شود عبادت.

و مبدء و پايه خوف تفكر در عظمت شأن خداوند و تهديدهاى او و هول و وحشت عالم آخرت و باور داشتن و تصديق بآخرت است و هر چه تفكر و توجه باين امور و تصديق و باور بيشتر و قوى‌تر باشد خوف و ترس شديدتر ميگردد كه البته شدت خوف مطلوب و خوب است تا وقتى كه بحد يأس و نوميدى نرسد (إِنَّما يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماءُ) مقصود از علما آنانى هستند كه بعظمت و جلال و عزت خداوند و قهرش و لطف وجود و كرمش علم يقينى و قطعى كه باعث عمل مى‌شود دارند و با اين آگاهى وضعيت و حالات و هول و وحشت آن عالم را مى‌بينند و مرحوم محقق طوسى خواجه نصير در كتاب اوصاف الاشراف مطالبى دارد كه خلاصه و حاصلش چنين است. كه خوف و خشيت گر چه اين دو لفظ بيك معناست (ترس) ولى اهل دل بين اين دو فرق ميگذارند باين ترتيب كه ريشه و منشأ اين دو از هم جدا است. چون ريشه خوف احساس ناراحتى از چيزى كه ناپسند است و ترس از عقاب و عذابى كه ارتكاب گناه و يا ترك واجبات بدنبال دارد و چون احتمال ميدهد كه در واجبات خلل و كوتاهى رخ داده باشد و يا احيانا معصيت و گناهى انجام داده باشد انتظار عذاب دارد و احتمال كيفر ميدهد و اين حالت را اكثر مردم ميتوانند داشته باشند گر چه اين حالت خود داراى مراتب و درجات مختلف و متفاوتى است و آن مرتبه عالى و بلند و آن احساس شديد و خوف زياد براى تعداد كمى از مردم پيدا مى‌شود ولى اكثرا