آداب راز و نياز به درگاه بى نياز (ترجمه عدة الداعى) - ابن فهد حلي؛ مترجم محمدحسين نائيجي - الصفحة ٣٠٩ - يادداشتهاى باب اول

شماره ٤ صفحه ٢٤ سطر ٩:

مرحوم علامه طباطبايى در مورد آيه در ضمن آيه مزبور در ١٨٦ در بقره‌[١] فرمود: از آيه نكات زير استفاده مى‌شود.

١) اساس بر گفتگو و مخاطبه با بندگان است ولى نه به طريق غيبت.

٢) نهايت توجه را به دعا فرموده است.

٣) فرمود بندگان من و نفرمود: اى مردم! كه عنايت و توجه را مى‌رساند.

٤) واسطه را حذف كرد نفرمود: «قل ...» و فرمود من نزديكم.

٥) قريب بودن را به صورت صفت آورده نه آنكه به صورت جمله فعليه آورده باشد.

٦) فعل مضارع «اجيب» دلالت بر استمرار دارد.

٧) آنگاه قيد «اذا دعان» را يعنى وقتى مرا بخواند را آورده و اين قيد اضافه «بر دعوة الداع» نيست بلكه عين آن است و دلالت دارد كه دعا بدون هيچ شرطى اجابت مى‌شود چنان كه در «ادعونى استجب لكم»[٢] چنين است اينها هفت نكته در مورد اهتمام بر دعا بوده كه از آيه استفاده شده علاوه آنكه هفت بار ضمير متكلم در آيه تكرار شده است يعنى هفت بار خدا فرمود «من» و تنها آيه‌اى كه در قرآن چنين است همين آيه مى‌باشد.

آنگاه در بيان مفصلى از آيه چنين استفاده مى‌كند:

چون ملكيت حقيقى از آن پروردگار است و ديگر مالكيت‌ها مجازى است در حقيقت مال و منال تنها اضافه و نسبتى به صاحب مال دارند چنين مالكيتى مجازى و قرار دادى است بنا بر اين آنكه همه عالم از آن وى مى‌باشد حق تعالى است و حق تعالى مالك حقيقى همه مى‌باشد و چون اين ملكيت اضافى نيست و در آنجا خبر از نسبت و اضافه نيست بلكه همان طور كه انسان وهم و خيال و حس و چشم و گوش خود را مالك است حق تعالى نيز مالك عالم و آدم مى‌باشد و اين چنين مالكى با مملوك خويش قريب و نزديك مى‌باشد و هرگز نمى‌توان هيچ كس ديگر را با نزديكى وى مقايسه نمود وَ نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْكُمْ وَ لكِنْ لا تُبْصِرُونَ‌[٣]، ما از شما بيشتر به محتضر نزديكيم ولى شما نمى‌بينيد. به همين خاطر چون بندگان ملك حقيقى وى مى‌باشند پس وى على الاطلاق نزديك‌تر به آنهاست و هيچ كس نزديك از حق سبحان به آنها

[١] الميزان ص ٣١ ج ٢، علامه طباطبايى، انتشارات جامعه مدرسين.

[٢] - ٣٨/ ص، ٦٠.

[٣] - ٥٦/ واقعه، ٨٥.