آداب راز و نياز به درگاه بى نياز (ترجمه عدة الداعى) - ابن فهد حلي؛ مترجم محمدحسين نائيجي - الصفحة ١٣٢ - حسن ظن به خدا اساس توكل

فَانْقَلَبُوا بِنِعْمَةٍ مِنَ اللَّهِ وَ فَضْلٍ لَمْ يَمْسَسْهُمْ سُوءٌ وَ اتَّبَعُوا رِضْوانَ اللَّهِ‌[١] و ايشان گفتند: خداى ما را كافى است و خوب وكيلى است پس به نعمت خدا و فضيلتى كه هرگز بدى به آن نمى‌رسد داخل شدند و رضوان خداى را پيروى كردند. سپس با بشارت ديگر بر خوشحالى ايشان مى‌افزود كه با قبول خدا و محبّت او مصادف شدند: إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ‌[٢]: خداى تعالى متوكل‌ها را دوست دارد. از امام صادق ٧ در مورد تعريف توكل پرسيدند فرمود: اينكه با خدا از احدى نترسد پس عقد توكل و اساس آن بر حسن ظن به خدا استوار است، زيرا كسى كه با خدا از چيزى نمى‌ترسد ناچار بايد حسن ظن به خدا داشته باشد سپس به سخنان سادات انسانها كه در اين معنى آمده است توجه كن از عالم (امام كاظم) ٧ روايت شده است كه فرمود:

به خدا قسم هيچ بنده مؤمنى از خير دنيا و آخرت داده نشده است جز آنكه از ناحيه حسن ظن به خداى عز و جل و اميدش به او و از ناحيه اخلاق نيكو و دست كشيدن از غيبت كردن مؤمنين بوده است. و خداى تعالى بنده‌اى را بعد از توبه و استغفار عذاب نمى‌كند جز آنكه سوء ظن به خدا داشته و در اميدوارى به خداى تعالى تقصير كرده و بد خلقى و غيبت از مؤمنين نموده باشد. و خداى تعالى هيچ بنده‌اى را بعد از توبه و استغفار عذاب نمى‌كند مگر به گمان بدش به خدا و كوتاهى در اميد به خداى تعالى و بد اخلاقى و غيبت از مؤمنان. و حسن ظنى از ناحيه بنده مؤمن به خداى عز و جل نيست جز آنكه خدا حسن ظن او را در مورد خودش محقق مى‌كند زيرا خداى تعالى كريم است و حيا مى‌كند كه از حسن ظن بنده و اميدش تخلف كند. پس به خداى تعالى خوش گمان باشيد و به او رغبت كنيد. خداى تعالى مى‌فرمايد: الظَّانِّينَ بِاللَّهِ ظَنَّ السَّوْءِ عَلَيْهِمْ دائِرَةُ السَّوْءِ وَ غَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ‌[٣] بدگمانان به خدا حوادث بد بر ايشان بوده است و خشم خداى بر ايشان مى‌باشد. و روايت شد كه خداى تعالى وقتى خلق را به حساب كشد، مردى بماند كه گناهانش بر حسناتش بچربد ملايكه او را به سوى جهنم كشند و او مكررا به پشت سر نگاه مى‌كند و خداى تعالى امر مى‌كند كه او را برگردانند به او مى‌فرمايد: چرا به پشت سر نگاه مى‌كردى- و خداى داناتر است- پس عرضه مى‌دارد: پروردگارا حسن ظن من به تو اين نبود، خداى به فرشتگان مى‌فرمايد: ملايكه من! به عزت و جلالم قسم! كه هيچ گاه گمان خوش به من نداشته است، ولى او را به بهشت ببريد زيرا ادعا كرده است كه به من حسن ظن داشته‌

[١] - ٣/ آل عمران، ١٧٤.

[٢] - ٣/ آل عمران، ١٥٩.

[٣] - ٣٣/ فتح، ٦.