شرح اصول فقه - محمدى، على - الصفحة ١٨٠ - ٤- استصحاب اماره است يا اصل

(مبنى بر اينكه استصحاب يك قاعده عمليه‌اى است كه وظيفه انسان شاك است) به خوبى استفاده مى‌كنيم كه استصحاب از جمله اصول عمليه است و نه از امارات و در اين جهت كه استصحاب از اصول عمليه است فرقى ميان استصحاب و ساير اصول عمليه خاصه و عامه نيست همچنين ميان اصول عمليه و قواعد فقهيه نيز فرقى نيست در اين جهت كه تمام آنها يك سلسله وظايف عمليه تعبديه هستند. همچنين فرقى نيست ميان اينكه مدرك استصحاب حكم عقل به اسد يا بناى عقلا و يا اجماع و يا روايات باب.

پس به اعتقاد ما استصحاب از اصول عمليه است و حجت به‌معناى لغوى كلمه است نه به‌معناى اصطلاحى، ولى جناب شيخ انصارى تفصيل داده‌اند. ايشان فرموده‌اند: در باب استصحاب دو مبناى معروف وجود دارد:

١. مشهور قدما استصحاب را از باب حكم عقل و به ملاك ظن لا حق به بقاى حجت مى‌دانستند بر اين مبنى استصحاب از جمله امارات است به دليل اينكه ظن لا حق اماره و طريق به واقع است.

٢. مشهور متأخرين استصحاب را از باب اخبار و روايات به ملاك تعبد حجت مى‌دانند براساس اين مبنا استصحاب از جمله اصول عمليه خواهد بود به دليل اينكه اخبار استصحاب را از باب تعبد شرعى در حق ما حجت مى‌كنند و لا غير.

متن بيانيه شيخ به قرار ذيل است:

انّ عدّ الاستصحاب من الاحكام الظاهريّة الثّابتة للشّي‌ء بوصف كونه مشكوك الحكم نظير اصل البراءة و قاعدة الاشتغال مبنى على استفادته من الاخبار و امّا بناء على كونه من احكام العقل فهو دليل ظنّى اجتهادىّ نظير القياس و الاستقراء على القول بهما و حيث انّ المختار عندنا هو الاوّل ذكرناه فى الاصول العمليّة المقرّرة للموضوعات بوصف كونها مشكوكة الحكم لكن ظاهر كلمات الاكثر كالشّيخ و السّيّدين و الفاضلين و الشّهيدين و صاحب المعالم كونه حكما عقليّا و لذا لم يتمسّك احد هؤلاء فيه بخبر من الاخبار.

__________________________________________________

(١). رسائل، ص ٣١٩.