فقرات فقهيه - شريفي اشکوري، الياس - الصفحة ٢٩٢ - هفتم - تعيين مدت انتفاع در چيزهايى كه بايد مدت آنها معلوم باشد

٦٦- اگر كسى انسان يا حيوانى را براى حمل شخص يا كالايى اجير كند كه در زمان معيّن و با اجرت معلوم آن شخص يا آن كالا را به جايى كه قرار گذاشته‌اند برساند- مثلًا پيش از شب نيمه شعبان، او يا كالايش را به كربلاء برساند- در اين فرضيّه چند صورت وجود دارد:

الف- زمان و رساندن- هر دو- متعلق اجاره باشند، يعنى در عقد اجاره رساندن مقيّد به زمان خاصى باشد، كه در اين فرض اگر اجاره دهنده- يعنى صاحب حيوان- در رساندن به موقع كوتاهى كند يا وقت براى رساندن در مدّت معيّن شده كم باشد و بدين جهت ناتوان شود و با وسيله ديگر هم ممكن نباشد او را برساند، اجاره باطل مى‌شود و او مستحق چيزى نمى‌باشد.

ب- تنها رساندن متعلق اجاره باشد و زمان رساندن را در ضمن عقد شرط نموده باشند، كه در اين فرض اجاره صحيح است و موجر بايد همه اجرت را به اجير بدهد، هرچند اجير نتواند او را در آن وقت معيّن به مقصد برساند؛ لكن موجر خيار تخلّف شرط دارد، و اگر اجاره را فسخ كند، اجير مستحق اجرة المثل مى‌باشد نه اجرتى كه تعيين كرده‌اند.

ج- اجير دو مزد براى كار خود قرار دهد، يعنى مزد رساندن در وقت معيّن با مزد رساندن در خارج آن وقت را متفاوت قرار دهد و به موجر بگويد چنانچه تو را تا فلان وقت به مقصد نرساندم كمترين مزد از آن دو، مزد من باشد، كه در اين فرض چنانچه مرجع قرارداد به اين باشد كه اجاره دادم حيوانم را به تو به فلان مبلغ اگر در وقت معيّن تو را رساندم و به فلان مبلغ اگر در وقت معيّن تو را نرساندم، اين گونه اجاره چون موجب جهالت است باطل مى‌باشد، و اين قرارداد فقط بعنوان جعاله صحيح مى‌باشد.

٦٧- اگر موجر با اجير قرارداد كند كه هرگاه اجير در وقت معيّن او را به مقصد نرساند اجرت نداشته باشد، در اين فرضيّه دو صورت وجود دارد:

الف- متعلق اجاره خصوص رساندن به مقصد تا فلان وقت باشد و موجر بر اجير شرط كند كه اگر تا فلان وقت او را به مقصد نرساند مستحق اجرت نباشد، كه اجاره با